Вештачката интелигенција се позиционира како исклучително корисна алатка во секојдневниот живот. Како што моделите напредуваат и се специјализираат, покажуваат колку можат да бидат напредни и дека некои работи можат да ги извршуваат подобро од луѓето. Но, дали треба баш сè да извршуваат наместо нас?

Едни од подрачјата во кои користењето на вештачката интелигенција би можело да има најголемо влијание се медицината и форензиката. Добро обучен модел на вештачка интелигенција може многу побрзо и попрецизно да препознае некои знаци и шеми во податоците и да донесе заклучоци за кои на луѓето би им требале месеци или години.

Затоа не изненадува што сè повеќе се расправа за користењето на ВИ-алатките и во форензиката, но и во кривичното право. Научниот труд „Кога алгоритмите сведочат: анализа на ДНК водена од вештачка интелигенција, доказни стандарди и реформа на кривичното правосудство“ се занимава токму со сè поголемата улога на вештачката интелигенција (ВИ) во форензичката анализа на ДНК, но и со прашањето колку на таквите докази може да им се верува на суд.

Авторите истакнуваат дека ДНК-анализата со децении е една од најважните алатки во криминалистичките истраги. Со нејзина помош се решени многу случаи, но и ослободени се лица кои со години биле неправедно осудени. Меѓутоа, нагласуваат тие, анализата на ДНК не е непогрешлива, особено кога се работи за сложени примероци кои содржат траги од повеќе лица или се оштетени.


Освен тоа, авторите предупредуваат и на таканаречениот проблем на „црна кутија“, односно на фактот дека многу системи на ВИ не објаснуваат јасно како дошле до одреден заклучок. Тоа може да ѝ го отежне на одбраната оспорувањето на наодот или на судот проценувањето на неговата веродостојност.

Научниците Драган Приморац, Дамир Приморац и Андреј Божиновски во својот труд анализираат како одредени земји, како САД и некои европски земји, веќе ги користат ВИ-алатките во форензиката, но и се соочуваат со претходно наведените предизвици. Авторите на трудот нагласуваат дека користењето на вештачката интелигенција во форензиката би требало да биде строго регулирано. Алгоритмите што би се користеле би морале да бидат независно тестирани, транспарентни и подложни на стручен надзор за нивните резултати да можат да бидат прифатени како веродостојни судски докази.

- Достапните ресурси покажуваат дека ДНК-анализата потпомогната од вештачка интелигенција може да го подобри толкувањето на сложените биолошки докази и да го засили преиспитувањето по осудата само ако нејзината употреба е вградена во транспарентни, научно валидирани, објасниви и процедурално одговорни правни рамки кои ги зачувуваат правичната постапка и еднаквоста на странките. Резултатите што ги даваат таквите системи би требало да бидат предмет на темелна проверка и транспарентност и поддржани со строго научно објаснување и валидација - истакнуваат во заклучокот од трудот авторите и додаваат: „Секоја реформа би требало да биде насочена кон технолошкиот ентузијазам и правата на фер судење, приватност и заштита од погрешни осуди“.