Изгубен континент лежи во делови под Јужна Европа. Геолозите го нарекуваат Голема Адрија, копнена маса со големина приближно колку Гренланд, која се одвоила од суперконтинентот Гондвана, десетици милиони години се движела кон север, а потоа се судрила со Европа и била потисната во Земјината обвивка.

Она што останало по тој судир било изгребано од површината и денес се наоѓа набрано во планините на Италија, Грција, Босна и Херцеговина, Србија, Хрватска и други земји од регионот.

Деталната слика е создадена благодарение на големо истражување од 2019 година, објавено во списанието „Гондвана рисрч“, предводено од Дуве ван Хинсберген од Универзитетот во Утрехт, заедно со колеги од Осло и Цирих. Постоењето на закопаниот јадрански континент не било ново откритие, геолозите ги познавале основните рамки на оваа приказна со децении. Она што го донело ова истражување се деталите: реконструкција на целиот Медитеран низ времето, составена дел по дел.



Реконструкцијата траела десет години. Ван Хинсберген ја опишал задачата како сложувалка чии делови биле скршени и натрупани едни врз други, а потоа расфрлани низ повеќе од 30 земји, од Шпанија до Иран, при што секоја имала сопствени геолошки истражувања и карти. Регионот едноставно го нарекол „геолошки хаос“.

Тимот користел софтвер за реконструкција на тектонските плочи, заедно со теренски податоци и магнетната ориентација на карпите во моментот на нивното настанување. Тие ситни палеомагнетни сигнали претставуваат запис за тоа каде се наоѓала карпата и како била ориентирана во далечното минато. Анализата на илјадници примероци им овозможила на истражувачите да го „вратат времето наназад“ и да согледаат како повторно се составува регионот.

Што била Голема Адрија?

Терминот „изгубен континент“ може да биде погрешно сфатен. Голема Адрија не била зелена и населена земја што потонала како митската Атлантида. Поголемиот дел од своето постоење таа била главно под вода - плиток континентален праг во топло тропско море, каде што седиментите се таложеле и постепено се претворале во варовник.

Најслично споредување денес е Зеландија, претежно потопен континент чии највисоки делови се Нов Зеланд и Нова Каледонија.

Голема Адрија се одвоила од Гондвана пред околу 240 милиони години, во периодот на тријасот, и почнала да се движи кон север. Пред околу 140 милиони години достигнала големина и облик приближно како Гренланд.

Потоа, пред приближно 120 до 100 милиони години, започнала да се судира со Европа.

Како исчезнува еден континент?

Континенталната кора најчесто е премногу „лесна“ за да потоне. Тоа е вообичаено правило и една од причините зошто оваа приказна е толку необична. Кога Голема Адрија се судрила со Европа, поголемиот дел од континентот бил потиснат под европската плоча и завршил во Земјината обвивка, каде што се наоѓа и денес.


За тимот на Ван Хинсберген, моделот не е само историска реконструкција, туку и истражувачка алатка. Кога Медитеранот ќе се „состави наназад“, можно е да се утврди каде некогаш имало изгаснати вулкани, рудни наоѓалишта и други геолошки структури, што може да помогне во разбирањето каде денес се наоѓаат одредени природни ресурси.

Гледано од оваа перспектива, закопаниот континент нуди единствен начин да се разбере како е обликувана денешната површина на Јужна Европа и што останало заробено во нејзините планини во текот на тој долг геолошки процес.

Извор: Nova.rs 
Фото: Screenshot/YouTube