На прв поглед, изгледа како парадокс кој е тешко да се објасни. Луѓето што имаат успешна кариера, изградиле стабилен живот, стекнале признанија и ги достигнале целите што си ги поставиле во младоста, токму во доцните четириесетти години почнуваат да чувствуваат празнина. Не се работи за класично прегорување, ниту за надворешни проблеми кои би можеле лесно да се идентификуваат. Сè функционира. Работата оди добро, семејството е основано, животот изгледа стабилно. Сепак, под таа стабилност се јавува чувство кое е многу подлабоко и потешко за разбирање.

Тоа е моментот кога првпат искрено се поставува прашањето: дали ова е навистина она што го сакав или само научив да го сакам она што се очекуваше од мене?

Криза која не доаѓа од неуспех, туку од успех

Современата психологија со години се обидува да објасни зошто кризата на средните години не се јавува само кај луѓето што не ги оствариле своите цели, туку често и кај оние што ги оствариле. Студија објавена во списанието „Сајентифик рипортс“ покажа дека оваа криза најчесто се поврзува со длабоко преиспитување на идентитетот, чувство на оддалеченост од сопственото „јас“ и зголемена свесност за минливоста на времето.

Како што луѓето влегуваат во средните години, почнуваат да го споредуваат она што го постигнале со она што некогаш замислувале дека ќе ги исполнува. Проблемот настанува кога ќе сфатат дека целите што ги оствариле биле обликувани однадвор, преку очекувањата на семејството, општеството и културата во која пораснале. Во тој момент доаѓа до судир помеѓу надворешната слика за успехот и внатрешното чувство за смисла.

Зошто остварувањето на целите не го носи она што сме го очекувале

Едно од најважните објаснувања за овој феномен доаѓа од теоријата на самоопределување, која ја развија психолозите Тим Касер и Ричард Рајан. Нивните истражувања јасно разликуваат два вида цели: надворешни и внатрешни. Надворешните цели се финансиски успех, статус и признание, додека внатрешните подразбираат личен развој, блиски односи и чувство на смисла.

Резултатите од нивните студии покажаа дека луѓето што се насочени кон надворешните цели, иако често ги остваруваат, имаат пониско ниво на задоволство од животот и повисоко ниво на стрес. Со други зборови, можно е да се оствари сето она што општеството го дефинира како успех, а сепак да се чувствува дека нешто недостига. Причината е едноставна, но непријатна - тие цели можеби никогаш не биле навистина лични.

Зошто некои луѓе полесно ја поминуваат оваа фаза 

Истражувањата покажуваат дека луѓето што во текот на животот развивале идентитет надвор од работата и општествените улоги имаат поголема психолошка стабилност во средните години. Тие имаат интереси, односи и вредности кои не зависат од професионалниот успех. Поради тоа, нивната самодоверба и чувството за смисла не зависат од една димензија на животот.

Од друга страна, кога идентитетот е силно врзан за работата или општествениот статус, секоја промена во таа област може да предизвика длабока внатрешна несигурност.

Кризата како почеток, а не како крај

Иако често се доживува како нешто негативно, оваа криза може да има важна функција. Таа претставува момент во кој личноста престанува да живее по автоматизам и почнува да поставува прашања кои долго биле потиснувани. Тоа може да биде почеток на процесот во кој надворешниот успех првпат се усогласува со внатрешните вредности.

Психологијата сè повеќе укажува на тоа дека токму во овој период од животот се отвора простор за автентичност затоа што личноста е подготвена да разбере што навистина сака.

Суштината што многумина ја сфаќаат подоцна

Најголемата заблуда на модерното сфаќање на успехот е уверувањето дека надворешните постигнувања автоматски ќе донесат внатрешно задоволство. Меѓутоа, истражувањата и искуствата покажуваат дека односот е обратен. Внатрешниот мир не доаѓа од она што го постигнуваме, туку од тоа колку она што го работиме е во согласност со она што навистина сме.