Фотографијата од десетици камиони-цистерни што превезуваат ирачка нафта низ разурнатата Сирија кон пристаништето Банијас на Средоземното Море еден ден би можела да заврши во учебниците по економска и политичка историја. Нафтата која преку Сирија пристигнува до европските купувачи, и покрај блокадата на Ормускиот Проток, покажува колку брзо се менува глобалната трговија и како државите се обидуваат да најдат алтернативни патишта за енергентите и стоките.

Сирија стана нова транзитна маршрута

Земјата уништена од четиринаесетгодишната граѓанска војна, со руинирана инфраструктура и хроничен недостиг на струја и вода, одеднаш стана важна транзитна точка за Европа. Со излез на Медитеранот и граници со Турција, Ирак, Јордан и Либан, Сирија стана алтернатива за блокираниот Ормуски Проток — еден од клучните светски поморски правци за транспорт на нафта, течен природен гас и други стратешки суровини. Транспортот на нафта по копнен пат преку Сирија најдобро покажува како геополитичките кризи ги принудија државите и компаниите да ги менуваат постојните трговски правци.

Светот влегува во нова трговска ера

Блокадата на важните поморски маршрути е само дел од многу пошироката трансформација на светската економија. Геополитичките конфликти, трговската војна меѓу САД и Кина, новите царини, ограничувањето на инвестициите и поделбата на светот на спротивставени економски блокови со брзо темпо го менуваат глобалниот поредок. Иако системот на глобална трговија сè уште не е урнат, има сè повеќе знаци за негова реорганизација.

СТО пред големи промени

Геополитичките тензии сериозно ја удрија и Светската трговска организација (СТО), која сега се наоѓа пред избор — реформа или губење на важноста. Со месеци се води расправа за иднината на мултилатералниот трговски систем, но досегашните обиди за реформи не дадоа резултати. Поради тоа, сè повеќе држави почнуваат да создаваат помали сојузи и трговски коалиции кои функционираат надвор од класичните правила на СТО. Една од најважните иницијативи е приближувањето на Европската Унија и индо-пацифичкиот трговски блок ЦПТПП (CPTPP), во кој, меѓу другите, се и: Канада, Австралија, Јапонија, Виетнам, Мексико, Велика Британија. Овие земји работат на создавање нов дигитален трговски сојуз кој би можел да стане алтернатива на постојниот систем.

Америка и Кина ги менуваат правилата на играта

САД и Кина денес водат борба за доминација над идниот економски систем. Вашингтон смета дека глобализацијата и досегашниот модел на слободна трговија повеќе не ѝ носат корист на американската економија, туку придонесуваат за раст на трговскиот дефицит и слабеење на домашната индустрија. Затоа, администрацијата на Доналд Трамп инсистира на царини и нови правила во меѓународната трговија. Американскиот трговски претставник Џејмисон Грир порача дека постојниот трговски систем довел до деиндустријализација и зависност на САД од другите економии.

Нова цел на САД – заштита на доларот и индустријата

Посебно внимание предизвика документот „Водич за реструктурирање на глобалниот трговски систем“, кој го состави економистот Стивен Миран од „Харвард“. Во тој документ се наведува дека е неопходно да се намали вредноста на доларот за американскиот извоз да стане поконкурентен и за да се намали трговскиот дефицит на САД. Миран предупредува дека преголемата доминација на доларот доведува до слабеење на американското производство и претворање на економијата во систем кој повеќе зависи од финансиските пазари отколку од индустријата. Според него, Кина со својот извозно ориентиран модел претставува сериозна закана за американската економска доминација.

Светот бара нов економски баланс