Пролетта 1926 година, додека поголемиот дел од американските работници работеа шест дена во неделата, Хенри Форд донесе одлука која го промени начинот на кој светот ги разбира работата, слободното време и продуктивноста. Компанијата „Форд мотор компани“ премина на петдневна работна недела од 40 часа, задржувајќи ги платите на работниците.

Во тоа време таков потег беше речиси незамислив. Работата во фабриките на почетокот на 20 век беше исцрпувачка - десетчасовни смени, шест или седум дена во неделата. Индустриското производство растеше со огромна брзина, но работниците беа потрошна стока. Токму во таков систем Форд препозна нешто што многу индустријалци не го препознаа – уморните работници не се добри ниту за производството ниту за потрошувачката.

Тоа беше деловна стратегија

Иако Форд често се претставува како визионер кој се грижел за работниците, историските извори покажуваат дека зад одлуката стоела многу прагматична економска логика. Неговите фабрики уште на почетокот на 20 век имаа огромен проблем со одливот на работна сила. Работата на подвижна лента беше монотона и физички тешка, па работниците масовно даваа откази.

Форд уште во 1914 година ја шокира индустријата кога ги удвои дневниците на работниците на пет долари дневно и го скрати работното време на осум часа. Продуктивноста нагло порасна, а компанијата полесно ги задржуваше квалификуваните работници.

До 1926 година Форд отиде чекор понатаму. Неговата идеја беше едноставна: ако работниците имаат повеќе слободно време, повеќе ќе трошат. А ако повеќе трошат, ќе ги купуваат и автомобилите што ги произведува неговата компанија. Историчарите подоцна го нарекоа овој модел „фордизам“ – систем во кој масовното производство зависи од масовната потрошувачка.

Форд веруваше дека работникот не смее да биде само производител, туку и потрошувач. Така викендот стана не само време за одмор, туку и темел на модерната потрошувачка култура - патувањата, спортот, кината, купувањето и семејните излегувања почнаа да се развиваат благодарение на слободните саботи и недели.

Притисок од работничките движења

Сепак, би било неточно Форд да се претстави како единствен творец на модерната работна недела. Борбата за осумчасовно работно време траеше со децении пред неговата одлука. Работничките синдикати во САД и во Европа уште во 19 век организираа штрајкови и протести барајќи го правилото: „осум часа работа, осум часа одмор и осум часа сон“.

По Првата светска војна дојде до масовни штрајкови во Америка. Работниците веќе не беа подготвени да ги прифатат старите услови за работа. Форд делумно реагираше и на тие општествени притисоци, сфаќајќи дека подобрите услови можат да го спречат незадоволството.

Затоа историчарите нагласуваат дека петдневната работна недела беше резултат и на работничката борба и на интересите на крупниот капитал. Форд беше доволно паметен за да сфати дека пократкото работно време не мора да значи помал профит. Напротив, продуктивноста во неговите фабрики продолжи да расте.

Наследство што трае и денес

Одлуката на компанијата „Форд мотор компани“ брзо влијаеше врз другите индустрии. Во текот на наредните децении петдневната работна недела стана стандард во Соединетите Држави, а потоа и во светот. Американскиот закон дури во 1940 година формално ја зацврсти 40-часовната работна недела преку Законот за праведни работни стандарди.

Денес, речиси сто години подоцна, светот повторно расправа за работното време – овој пат за четиридневната работна недела. Иронијата е во тоа што аргументите се многу слични на оние што Форд ги користеше во 1926 година - помалку часови не мора да значи помала продуктивност.

Историјата покажува дека една од најголемите промени во современата работа настана тогаш кога индустријата првпат сфати дека човекот не е машина и дека одморот понекогаш може да биде најисплатливата инвестиција.