Екстремните жештини во Европа повеќе не оставаат последици само врз здравјето на луѓето, природата и инфраструктурата. Во Лондон сè поизразен е проблемот кој на прв поглед тешко се поврзува со високите температури - куќите почнуваат да се поместуваат бидејќи почвата под нив се суши и слегнува.

Само во второто тромесечје од оваа година британските осигурителни компании исплатиле повеќе од 97 милиони долари поради штета поврзана со слегнување на почвата, додека просечното барање за отштета достигна рекордни 27.000 долари.

Европа зад себе остави уште едно лето одбележано со екстремни температури и топлотни бранови. Особено е погоден западот на континентот, а последиците од долготрајните жештини се чувствуваа на речиси сите нивоа - од зголемен ризик за здравјето и пожари до проблеми во сообраќајот и инфраструктурата.

Во Велика Британија високите температури во текот на летото доведуваа до затворање на училиштата, проблеми во железничкиот сообраќај и други нарушувања. Меѓутоа, во Лондон истовремено се појави проблем кој не е толку очигледен. Жителите почнаа да забележуваат пукнатини кои се шират по ѕидовите на нивните куќи, врати кои не можат правилно да се затворат и прозорци кои почнуваат да се деформираат.

Причината се наоѓа длабоко под нивните домови.

Како што пренесува Си-ен-ен, Лондон и делови од Југоисточна Англија се наоѓаат во центарот на сè посериозниот проблем со слегнување на почвата. По долготрајните топлотни бранови земјата губи влага, се собира и се поместува, а заедно со неа можат да се поместат и темелите на зградите.

Проблемот е во земјиштето на кое е изграден Лондон

Голем дел од британската престолнина е подигнат на глинеста почва, која е исклучително чувствителна на промените во количината на влага. Кога има доволно вода, глината ја впива и се шири. Во текот на долгите, врели и сушни периоди се случува спротивното – земјата губи влага и се собира.

Проблемот настанува кога почвата под објектот не се собира рамномерно. Еден дел од темелите тогаш може да почне да тоне повеќе од другиот, што предизвикува поместување на конструкцијата. Последиците набрзо стануваат видливи: на ѕидовите се појавуваат карактеристични пукнатини, вратите почнуваат да заглавуваат, а рамките на прозорците можат да се деформираат.

Британскиот геолошки завод (БГС) предупредува дека слегнувањето на почвата е една од геолошките опасности што предизвикуваат најголема материјална штета во Обединетото Кралство.

Лондон е особено ранлив поради комбинација од неколку фактори. Глината на која лежи градот содржи минерали многу чувствителни на промени во влажноста, додека британската престолнина е истовремено меѓу подрачјата во земјата што се најизложени на високи температури.

Ситуацијата дополнително ја комплицираат дрвјата и другата вегетација.

Во текот на сушата корењата продираат сè подлабоко и се шират во потрага по вода. На тој начин можат да ја извлекуваат влагата од земјиштето под блиските куќи. Посебно се загрозени постарите куќи бидејќи често имаат поплитки темели. Тоа е голем проблем токму во Лондон, каде што повеќе од половината од станбените објекти се изградени пред 1945 година.

Според податоците на британската осигурителна компанија „Авива“, кои ги пренесува Си-ен-ен, во одредени делови на Лондон до 2030 година практично сите недвижности би можеле да бидат изложени на веројатен ризик од слегнување на почвата. Меѓу загрозените подрачја се Кенсингтон, Вестминстер и лондонскиот Сити.

Проблемот, меѓутоа, не завршува со границите на престолнината.

Боб Гибсон, директор на компанијата „Билдинг енд стракчурал консултантс“ и експерт за слегнување на почвата, вели дека пред четири децении, кога почнал да се занимава со овој проблем, тоа главно било карактеристично за Лондон и Југоисточна Англија. Но, денес слегнувањето на почвата се појавува и во други делови од земјата.

Штетата веќе се мери во стотици милиони долари

Бројот на пријавени случаи посебно расте по врелите и сушни лета. Во текот на 2025 година, која исто така беше одбележана со екстремни температури, британските осигурителни компании исплатија рекордни 415 милиони долари поради штета поврзана со слегнување на почвата. Тоа беше за 10 отсто повеќе од претходната година.

Експертите сега предупредуваат дека 2026 година би можела да биде уште полоша.

Првите податоци покажуваат колку станува скап проблемот. Само во текот на второто тромесечје осигурителните компании исплатиле повеќе од 97 милиони долари, додека просечното барање за надомест на штета достигна рекордни 27.000 долари.

Поправката на куќа погодена од слегнување на почвата може да биде комплицирана и многу скапа. Во некои случаи се отстрануваат дрвјата и другата вегетација или се поставуваат посебни бариери што ги спречуваат корењата да се шират кон темелите.

Кај посериозните оштетувања потребно е дополнително да се стабилизираат темелите. Една од методите подразбира зајакнување на постојната конструкција со додавање материјал под темелите за да се спречи понатамошно поместување на објектот.

Сè поголемиот ризик отвора уште едно прашање – што ќе се случи со осигурувањето на таквите куќи.

Брунела Балкано, експерт за конструкции од Универзитетот во Кардиф, предупредува дека осигурителните компании во иднина би можеле да станат сè помалку подготвени да преземаат ризик поврзан со слегнување на почвата.

А долгорочните проекции не се охрабрувачки.

Според процените на Британскиот геолошки завод, доколку затоплувањето продолжи со сегашното темпо, до 2070 година на проблемот со слегнување на почвата би можеле да бидат изложени повеќе од 26 отсто од недвижностите во Лондон.