На граѓаните за кои властите ќе проценат дека во странство „нанеле штета“ на националната безбедност или на интересите на Кина може да им биде забранет излезот од земјата до три години.

Мерките се однесуваат и на лица кои се сметаат за закана за индустриската или технолошката безбедност. Кина посебно ги надгледува областите како полуспроводниците и вештачката интелигенција, во време на сè поинтензивно технолошко натпреварување меѓу Пекинг и Вашингтон. Според извештаите, на одредени раководители од тие индустрии и претходно им биле ограничувани патувањата.

Во март, како што беше објавено, на коосновачите на компанијата за вештачка интелигенција „Манус“, која ја презеде „Мета“, им беше забрането да ја напуштат Кина.

Според новите правила, граничните службеници треба да ги советуваат кинеските државјани да не патуваат во земји и региони кои властите ги сметаат за високоризични.

Некои вработени со години ги предаваат пасошите

Ваквите ограничувања не се нови. Државните службеници беа меѓу првите групи од кои се бараше да им ги предадат пасошите на работодавците и да побараат дозвола за патување, а практиката подоцна беше проширена и на вработените во државните компании и на други граѓани.

Пензионираниот државен службеник од провинцијата Анхуеј изјави за Би-би-си дека уште во 2018 година морал да му го предаде пасошот на работодавецот, каде што документот се наоѓа и денес, иако минатата година се пензионирал. Вработените морале да го образложат секое патување, а посетите на роднини полесно биле одобрувани отколку туристичките патувања.

Еден вработен во државна финансиска институција во Пекинг изјави дека неговите колеги, исто така, со години ги предаваат пасошите и бараат одобрение за заминување во странство. Според него, раководителите ги предупредувале вработените дека чувствителните земји како Јапонија се дефинитивно забранети.

Кинеската државна платформа „Пијао“ соопшти дека новите правила не ги ограничуваат патувањата на обичните граѓани, туку претставуваат превентивна мерка за високоризични дестинации и лица со невообичаени обрасци на патување. Како причини властите ги наведуваат спречувањето случаи во кои луѓето со измама се одведени од земјата или во странство се вклучуваат во илегално коцкање и измами.

Бројот на забрани нагло порасна

Кинеските граѓани во моментов не можат сами да проверат дали им е забрането да ја напуштат земјата. Доколку не добијат официјално известување, често тоа го дознаваат дури при поднесување барање за документи или при обид за преминување на границата.

Според податоците на организацијата „Сејфгард дифендерс“ кои ги доби Би-би-си, бројот на забрани за излез од Кина во последните години нагло порасна. Базата на податоци на кинескиот Врховен суд содржеше 89 записи во кои се споменуваат забрани за излез во 2016 година, додека минатата година имало 188.760.

Уделот на граѓански пресуди поврзани со забрани за излез се зголеми од околу 0,23 отсто во 2019 година на 7,3 отсто во 2025 година. Вистинскиот број на случаи би можел да биде и поголем бидејќи сè поголем број пресуди не се јавно достапни.

Аналитичарите предупредуваат дека мерките можат да погодат и луѓе кои се занимаваат со човекови права или ги критикуваат кинеските власти. Професорот Том Келог од Универзитетот „Џорџтаун“ оцени дека проширените ограничувања се длабоко загрижувачки и дека на властите им даваат дополнително средство за контрола врз она што кинеските граѓани го прават и зборуваат во странство.