Она што започнало како мала група напуштени крави се претворило во повеќедецениски природен експеримент, а најновите резултати од анализата на ДНК открија нешто што научниците не го очекувале.

Пет говеда, оставени на оддалечен субантарктички остров во 1871 година, формирале диво стадо кое повеќе од еден век му пркосело на исчезнувањето.

Кога научниците конечно ја секвенционирале нивната ДНК, неколку децении откако биле убиени последните животни, ги довеле во прашање долгогодишните претпоставки за тоа како се приспособиле на една од најизолираните средини на планетата.

Што открила ДНК за потеклото на стадото

Објавено во мај 2026 година во списанието „Молекулар бајолоџи енд револушн“, истражувањето ја реконструира генетската историја на дивите говеда од островот Амстердам, француска територија со површина од 54,4 квадратни метри во јужниот дел на Индискиот Океан, на околу 4.442 километри југоисточно од Мадагаскар.

Генетичарот Матје Готје го предводел истражувањето со соработници од ИНРАЕ и Универзитетот во Лиеж. Тимот користел зачувана ДНК од животни од кои биле земени примероци во 1992 и 2006 година, секвенционирајќи 8 целосни геноми и утврдувајќи го генотипот на уште 10 животни.

Анализата открила два различни предци. Ова мешано потекло можеби обезбедило генетска разновидност уште од самиот почеток, дури и кога основачката група била многу мала.

Истражувањето укажува дека петте „основачи“, кои на островот ги донел фармер по име Херитен, можеби имале мешано потекло уште пред да го напуштат островот Реунион. Така, стадото уште од почетокот имало поголема генетска разновидност отколку што би можело да се очекува од бројка од само пет животни.

Европското потекло на основачите било од раси приспособени на студени, влажни и ветровити услови. Говедата можеби уште од почетокот биле биолошки подготвени за средина со ветрови со ураганска сила, студ и недостиг на свежа вода.

Овој генетски профил го доведува во прашање истражувањето од 2017 година, објавено во списанието „Сајентифик рипортс“, според кое говедата доживеале брзо намалување на телесната големина, односно се намалиле на околу три четвртини од првичната големина за нешто повеќе од еден век.

Во тоа претходно истражување, кое го предводеле Роберто Роци и Марк В. Ломолино, биле анализирани мерењата на скелетите на 90 возрасни животни убиени кон крајот на 80-тите години. Во истражувањето оваа популација била претставена како редок современ пример на појава при која големите цицачи развиваат помали тела на изолирани острови.

Новото генетско истражување го оспорува таквото толкување. Истражувачите не пронашле јасен генетски сигнал за селекција насочена кон намалување на телесната големина. Наместо тоа, ДНК-профилите укажуваат дека основачите уште од почетокот биле релативно мали и поседувале генетска отпорност што им овозможила брзо да се размножуваат по екстремното намалување на популацијата.

Стадото пораснало на околу 2.000 животни до 1952 година, а по намалувањето предизвикано од болест повторно достигнало сличен број во 1988 година.

Преживување во екстремна изолација

Почетокот со само 5 животни значел интензивно парење меѓу сродници во текот на следните генерации. Истражувањето проценува дека нивото на сродност меѓу единките било близу 30 отсто, што можело да ја зголеми веројатноста за појава на генетски заболувања. Сродните животни имаат поголема веројатност да носат исти штетни мутации.

Сепак, тимот не пронашол докази дека штетните генетски варијанти биле отстранети со природна селекција, ниту открил генетски колапс каков што би можел да се очекува со оглед на толку малиот почетен број на животни.

Намалувањето на популацијата било сериозно, но краткотрајно. Стадото брзо се зголемило, што го ограничило губењето на генетската разновидност. Претходните набљудувачи ги опишувале животните како релативно здрави.

Зошто било отстрането стадото

До крајот на 80-тите, експертите за заштита на природата се соочиле со тешка дилема: дали да го зачуваат реткото диво стадо или да го заштитат островскиот екосистем кој не постои никаде на друго место.

Имено, истражувањето на Пјер Жувентен од 1995 година, објавено во списанието „Биолоџикал конзервајшн“, ги идентификувало животните како сериозна закана за загрозените автохтони видови, особено за ендемскиот амстердамски албатрос и реткото дрво „Phylica arborea“.

Ограда била поставена во 1987 година. Во текот на следните две години повеќе од 1.000 говеда биле отстранети од јужниот дел на островот.

Договорот за заштита на албатросите подоцна потврдил дека последните животни биле убиени во 2010 година, во рамките на поширока програма за обновување на природата, која вклучувала и повторно засадување на автохтона вегетација.

Во 2019 година УНЕСКО ги вброил француските јужни и антарктички земји и мориња на листата на светско наследство.

Генетското истражување било можно само затоа што истражувачите ја зачувале ДНК од 18 говеда од кои биле земени примероци години пред истребувањето на стадото. Според извештајот за резултатите, немало координиран напор за зачувување на биолошки материјал во моментот кога стадото било елиминирано.

Таа зачувана ДНК, анализирана со современи методи и целосно секвенционирана кај 8 животни, им овозможила на научниците, децении подоцна, повторно да ја истражат приказната за она што петте крави го оставиле зад себе на ветровитиот остров - повеќе од 130 години подоцна.

Извор: Nova.rs
Фото: Magnific