Познато е дека помалку од два проценти од здравствените работници пушат, што е податок што јасно зборува како директниот увид во последиците од ризичното однесување влијае врз личните одлуки. Лекарите од прва рака сведочат за разорното влијание на тутунот врз телото, вклучувајќи го и драстично зголемениот ризик од рак.

Слично на тоа, онколозите секојдневно гледаат како исхраната и животните навики го обликуваат ризикот од заболување, што се одразува и врз нивните менија.

Д-р Нејтан Хендли, директор на Програмата за интегративно заздравување од рак на Институтот „Маркус“, истакнува дека исхраната има важна улога во превенцијата. Според него, иако самата исхрана предизвикува околу четири проценти од случаите на рак во САД, таа е тесно поврзана со други клучни ризик-фактори како што се телесната тежина, консумацијата на алкохол и неактивноста.

Таа комбинација, вели тој, предизвикува речиси една петтина од сите карциноми, додека на глобално ниво 30 до 50 проценти од карциномите се поврзани со фактори на кои можеме да влијаеме.

Исхраната е целина, а не поединечен оброк

Трите онколози со кои списанието „Парејд“ разговараше за врската меѓу исхраната и ракот потврдија дека таа е важна за превенцијата, но истовремено нагласија дека е во ред и понатаму да се јаде храна што ја сакате, дури и ако нема голема хранлива вредност.

- Наместо да се грижат за една намирница или еден оброк, ги поттикнувам луѓето да се фокусираат на здрави обрасци на исхрана што можат долгорочно да ги одржат - вели д-р Сударсан Вишну Колимутатуилам, онколог во болницата „Сити оф Хоуп“ во Калифорнија. Храната не е само избор на нутритиенти, туку и задоволство, радост и можност за дружење, а сето тоа придонесува за општата благосостојба и превенцијата од болести.

Иако ниту една поединечна намирница нема да предизвика рак, сите тројца лекари предупредуваат дека е важно да се внимава на целокупната исхрана.

- Иако не е единствениот фактор, лошата исхрана апсолутно може да го зголеми ризикот од одредени видови карцином. Преработената храна, поголемата консумација на алкохол и исхраната богата со црвено месо, а сиромашна со овошје, зеленчук и влакна, можат да ја изложат личноста на поголем ризик - објаснува д-р Дилон Кејсон, хематолог и онколог од Институтот за рак „Лехај Вали Топер“.

Д-р Хендли препорачува исхрана базирана на растенија и одржување здрава телесна тежина.


Еден вид храна што ја прескокнуваат

Кога се во ресторан, постои еден вид храна што сите тројца онколози речиси секогаш ја прескокнуваат - пржената храна. Објаснуваат дека таквата храна го зголемува ризикот од рак на неколку начини.

- Истражувањата покажуваат дека редовната консумација на длабоко пржена храна е поврзана со поголем ризик од неколку видови рак - вели д-р Колимутатуилам.

Напоменува дека со пржењето храната се изложува на многу високи температури, што може да создаде соединенија како акриламид, чија потенцијална улога во развојот на ракот научниците сè уште ја проучуваат.

Д-р Хендли појаснува дека подготовката на месо на многу висока температура, како што е пржењето или печењето на скара до загорување, создава соединенија што се нарекуваат хетероциклични ароматични амини (ХЦА) и полициклични ароматични јаглеводороди (ПАХ).

Тие соединенија ја оштетуваат ДНК и во студии врз животни се покажа дека предизвикуваат рак. Повторната употреба на масло на високи температури, додава тој, создава уште повеќе такви соединенија. Друг проблем е што редовната консумација на пржена храна придонесува за дебелината, која е познат ризик-фактор.

- Постојат цврсти докази дека дебелината го зголемува ризикот од многу видови рак. Верувам дека тоа е една од главните причини зошто гледаме поголем број случаи на рак во многу возрасни групи, особено кај помладите од 40 години. Дебелината го доведува телото во состојба на хронично воспаление, што предизвикува ослободување воспалителни маркери кои на абнормалните клетки им даваат подобра шанса за преживување и раст - вели д-р Кејсон.

Поздрави избори на менито

Ако делите оброк со онколог, веројатно нема да сака да подели порција пржени компирчиња. Сите тројца велат дека претпочитаат главни јадења со немасни протеини и многу зеленчук. Некои од примерите се салата со пилешко или лосос, кари од тофу или леќа, риба на скара со печен зеленчук, бурито и суши.

Д-р Хендли објаснува дека печењето во рерна, готвењето на пареа или динстањето не доведуваат до создавање штетни хемикалии.

- Печењето во рерна на умерени температури е сосема во ред. Клучно е да се избегнува долготрајно изложување на храната, особено на месото, на многу високи температури и директен пламен. Ако печете на скара, подобро е да користите пониска температура и да внимавате храната да не загори - советува тој.

На крајот, превенцијата од рак не значи дека засекогаш мора да се одречете од пржената храна.

- Цврсто верувам во умереноста. Дури и на моите пациенти им велам да јадат и пијат тоа што сакаат, но одговорно. Сите знаеме дека во животот можете да правите сè како што треба, а сепак да добиете лоши карти - заклучува д-р Кејсон.