„Берге Истра“ бил огромен танкер што можел да превезува и нафта и железна руда. Во 1972 година на првата пловидба го пуштила Јованка Броз, сопругата на тогашниот југословенски претседател Јосип Броз Тито.
Само четири години подоцна го добил прекарот „југословенски Титаник“ - во трагедијата загинале 30 члена на екипажот, а зад една од најтешките несреќи од тоа време останале многу прашања на кои и денес нема одговор.
Приказната за „Берге Истра“ започнала во период кога светската трговија со нафта се соочувала со големи промени. Поради војната меѓу Египет и Израел, транспортот на нафта од Персискиот Залив до Европа повеќе не можел да се одвива преку Суецкиот Канал, туку морал да се одвива по подолгата маршрута околу Африка. Поради тоа, биле потребни поголеми танкери, со носивост од над 200.000 тони.
На тој нов пазар во почетокот на 70-тите години се вклучила и СФРЈ, преку пулското бродоградилиште „Уљаник“, кое започнало со изградба на вакви големи бродови за норвешката компанија „Бергесен“.
Југославија била горда на достигнувањата на „Уљаник“, а норвешкиот бродосопственик Сигвал Бергесен нарачал серија од четири брода. Тие ги добиле имињата според истарски топоними: „Берге Истра“, „Берге Адрија“, „Берге Ванга“ и „Берге Бриони“.
„Лош предзнак“ уште на почетокот
Кога во 1972 година во пулското бродоградилиште „Уљаник“ бил завршен и свечено пуштен во вода мегатанкерот долг 314 метри, широк 50 метри и висок 26 метри, тоа бил голем настан што го проследиле сите југословенски медиуми.
На свеченоста присуствувале највисоките државни, политички и воени претставници на тогашна Југославија, предводени од Јосип Броз Тито, а бродот го крстила неговата сопруга Јованка Броз.
-Ти го давам името „Берге Истра“ со желба да бидеш гордост на твоите градители по сите мориња и океани по кои ќе пловиш. На твоите морнари и офицери им посакувам секогаш мирно море и среќна пловидба - рекла Јованка Броз.
Сепак, свечениот настан бил одбележан со проблем. Бродот не се придвижил како што било планирано, па припадници на југословенската морнарица морале да интервенираат и со минирање успеале да го ослободат. Дури по трагедијата, овој настан почнал да се толкува како лош предзнак.
Кон крајот на 1975 година „Берге Истра“, кој пловел под либериско знаме, тргнал од пристаништето Тубарао во Бразил кон Јапонија. На бродот имало 32 члена на екипажот од седум различни земји, а товарот бил железна руда.
Но, бродот никогаш не стигнал до својата дестинација.
Исчезнување во Ѓаволското Море
Контактот со „Берге Истра“ бил изгубен на 30 декември 1975 година, додека бродот пловел низ Ѓаволското Море, дел од Тихиот Океан кој е познат и како Змејски Триаголник бидејќи се наоѓа наспроти познатиот Бермудски Триаголник.
Во следните неколку дена немало никакви вести. Кога на 5 јануари 1976 година бродот не пристигнал во јапонското пристаниште, бил прогласен за исчезнат. Потрагата не дала резултати и набргу била прекината. Потоа почнале да се појавуваат различни теории за неговата судбина. Некои верувале дека бродот бил киднапиран од пирати, други дека наишол на стара мина, залутано торпедо или ракета, а се појавиле дури и неверојатни приказни за вмешаност на вонземјани.
Директорот на компанијата „Бергесен“, Стагеланд, изнел теорија дека бродот можеби потонал поради ерупција на подводен вулкан.
Британската осигурителна компанија „Лојд“ го прогласила бродот за исчезнат и на сопственикот му исплатила огромна отштета. Според „Њујорк тајмс“, исчезнувањето на „Берге Истра“ ја чинело компанијата 27 милиони долари, што денес би изнесувало повеќе од 148 милиони долари.
Двајца преживеани: 20 дена поминале на сплав
На 20 јануари 1976 година јапонски рибари во морето пронашле сплав со двајца исцрпени и дехидрирани шпански морнари од „Берге Истра“. Имелдо Барето Леон и Епифанио Пердомо Лопез биле единствените преживеани од трагедијата.
Тие раскажале дека најпрво слушнале една силна експлозија, а потоа уште две послаби. Според нивните сведоштва, експлозиите го преполовиле бродот, кој многу брзо почнал да тоне.
Двајцата успеале да се спасат бидејќи во моментот на несреќата работеле на предниот дел од бродот и се нашле во близина на спасувачки сплав. На него поминале 20 дена, борејќи се со глад, жед и тешките услови на отворено море.
Нивната борба за преживување била дополнително проследена со шпекулации. За Пердомо се пишувало дека претходно поминал девет години во затвор поради убиство. Барето, плашејќи се дека Пердомо би можел да го убие заради резервите со храна и вода, ги фрлил во морето единствените предмети што можеле да се употребат како оружје - ножот и ножиците.
Но, прашањето останало исто: Што навистина се случило со „Берге Истра“?
Теории за исчезнувањето на „југословенскиот Титаник“
Една од најприфатливите теории е дека несреќата можела да биде предизвикана од експлозија во товарниот простор. Иако бродот превезувал железна руда, можно е остатоци од претходниот товар, нафта, да предизвикале опасна реакција, наведува „Википедија“.
Во Југославија долго се ширела и теоријата дека норвешкиот сопственик намерно го потопил бродот за да ја добие осигурителната отштета. Сепак, оваа теорија никогаш не била докажана, а многумина ја сметале за малку веројатна бидејќи товарот и самиот брод имале голема вредност.
Сепак, компанијата „Бергесен“ се соочила со критики дека не направила доволно за целосно да се истражи несреќата и да се утврди вистинската причина за потонувањето. Неколку години подоцна, трагедија погодила уште еден нивни брод.
„Берге Ванга“, брод од истиот тип како „Берге Истра“, кој исто така бил изграден во „Уљаник“, исчезнал во октомври 1979 година во близина на островот Тристан да Куња, додека пловел од Бразил кон Европа.
Овој пат немало преживеани членови на екипажот.
Проектантите ја отфрлиле можноста причината да била лошата конструкција на бродот и сметале дека најверојатна причина била поврзана со заварувањето на палубата. Компанијата „Бергесен“, со цел да ги користи бродовите што поефикасно, вршела одредени поправки и доградби додека тие биле во употреба.
И преживеаните од „Берге Истра“ подоцна раскажале дека во моментот на експлозијата на палубата работел заварувач. Според оваа теорија, искрите можеле да предизвикаат експлозија на остатоците од нафта во делот каде што се наоѓала железната руда.
По двете трагедии со овие бродови, правилата за безбедност во поморскиот транспорт биле значително променети. Заварувањето на танкери во такви услови било ограничено, комбинираните бродови за превоз на нафта и руда постепено исчезнале, а ваквиот начин на транспорт повеќе никогаш не се вратил во употреба.
Денес „Берге Истра“ останува еден од најмистериозните бродови во историјата на југословенската и светската морепловна индустрија. Трагедијата во која животот го загубиле 30 луѓе и понатаму остава многу прашања без конечен одговор.
Извор:
Nova.rs
Фото:
Facebook