„Спејс екс“ првпат успешно ја лансира својата џиновска ракета „Старшип“ во Земјината орбита. Летот, кој вчера беше изведен од Тексас, е клучен чекор кон идните мисии на Месечината и Марс.

Леталото, кое со погонскиот степен е најголемата и најмоќна ракета некогаш изградена, полета од постројката „Старбејс“ во 13:48 часот по средноевропско време. Ова беше четиринаесеттиот пробен лет и првиот во кој целта беше обиколка на планетата.

Критичен момент во орбитата

Иако за време на искачувањето откажа еден мотор, што можеше да го загрози влегувањето во орбитата, контролорите на мисијата проценија дека летот може безбедно да продолжи. Ги вклучија потисниците кои го насочија леталото на планираната патека.


Компанијата на Илон Маск го тестира „Старшип“ во полна големина од 2023 година, но досегашните летови беа исклучиво суборбитални. Таквите патеки се поедноставни и претставуваат помал ризик бидејќи во случај на дефект остатоците од ракетата паѓаат во Индискиот Океан, далеку од населените подрачја. Контролата на ризикот е значително посложена на полните орбитални патеки.

Промена на планот на летот

„Старшип“ достигна височина од приближно 275 километри. Според првичниот план, требаше шест пати да ја обиколи Земјата во текот на речиси 10 часа и да слета во Тихиот Океан западно од Чиле. Сепак, по нешто повеќе од еден час лет, „Спејс екс“ објави дека леталото се враќа порано. Слетувањето беше пренасочено во северниот Пацифик, приближно три часа по полетувањето.

Мартин Барстоу, професор по астрофизика и вселенски науки од Универзитетот во Лестер, го оцени ова постигнување како важна пресвртница.

Според него, успехот означува премин од тестирање кон оперативна фаза, во која леталото ќе може да пренесува масивни товари потребни за враќање на Месечината. Барстоу му честиташе на тимот на „Спејс екс“ и додаде дека таквиот капацитет на лансирање ќе ја промени вселенската индустрија.


Техничка изведба и претходни неуспеси

Целата ракета на лансирната рампа е висока повеќе од 120 метри. Горниот степен, самото летало „Старшип“, се наоѓа на погонскиот степен „Супер хеви“. За да остане во орбитата, мора да се движи со брзина од околу 28.000 километри на час.

Тимовите на „Спејс екс“ го следеа одвојувањето на погонскиот степен и неговото враќање кон Мексиканскиот Залив. Овој пат компанијата не се обиде да го фати со механички раце, како што беше случај во 2024 година. Инженерите направија измени на хардверот и софтверот за да ги исправат проблемите од минатиот лет. Тогаш маневарот за враќање на погонскиот степен беше прекинат бидејќи три мотори почнаа да замрзнуваат, па степенот се обиде да слета со само 8 од 13 мотори и грубо удри во водата.

За време на овој лет „Старшип“ во орбитата постави и 26 „Старлинк“ сателити од новата генерација. Три сателити беа опремени со камери кои го снимаа топлинскиот штит на леталото, а снимките ќе се користат за идни тестирања.
При враќањето на Земјата, „Старшип“ користеше четири аеродинамични крила за контрола на брзината и положбата. Се спушташе хоризонтално кон зоната за слетување во северниот Пацифик. Додека се приближуваше до водата, леталото се исправи и забави, а потоа исчезна во огнена топка.