Во непосредна близина на Дубровник се наоѓа островче кое на прв поглед изгледа како класичен јадрански скапоцен камен. Мало е, прекриено со густи борови и чемпреси, опкружено со кристално чисто море. Меѓутоа, островот Дакса, најмалиот во архипелагот Елафити, крие неверојатна приказна за која известуваа и најголемите светски медиуми.
Иако оддалеку изгледа како остров што би сакале да го купат светските милијардери, Дакса со години се продаваше, но купувачи немаше.
На почетокот на 21 век островот наводно бил понуден за 6 милиони долари, за во 2013 година повторно да се појави на пазарот по цена од околу 2 милиони евра. За цел приватен остров на само неколку стотици метри од елитното населено место Лапад, таа сума изгледаше речиси неверојатно.
Британскиот „Дејли мејл“ тогаш го претстави како хрватски „проколнат остров“ што никој не сака да го купи, а репортажа му посвети и германскиот „Травелбук“. Сепак, зад оваа пазарна мистерија не стојат само легенди, туку комбинација од мрачна историја и ригорозни закони за градба.
Историјата на Дакса, кој е долг едвај околу 500 метри и широк стотина метри, се протега далеку во минатото. Првиот познат сопственик бил благородникот Сабо Геталдиќ, кој околу 1281 година таму изградил манастир и црквичка. Со векови ова место било оаза на молитва, осаменост и мир.
На почетокот на 19 век, за време на француската окупација, манастирот бил разурнат, а неговите камења биле искористени за изградба на воени утврдувања. Подоцна, под австриска управа, полскиот кнез Александар Понински го купува островот, обновува дел од комплексот и основа богата библиотека која била уништена за време на Првата светска војна.
Денес од сето тоа се останати само урнатини обраснати со густа вегетација. Единствениот обновен објект е светилникот од 19 век, кој по децении пропаѓање бил целосно реконструиран во 2022 година и денес служи како единствен потсетник на некогашниот живот на островот.
Црната есен 1944 година
Вистинската причина зошто локалното население и инвеститорите не го сакаат островот се крие во настаните од крајот на Втората светска војна. Во октомври 1944 година, откако партизанските сили влегле во Дубровник, биле уапсени десетици угледни граѓани - професори, свештеници, адвокати и трговци, под обвинение за соработка со окупаторот.
Најмалку 53 мажи биле одведени на Дакса и ликвидирани без судење. Нивните тела биле оставени во плитки, неозначени гробници, а со децении ова била табу-тема. Од таа наметната тишина се родиле локални приказни за звуци на липање и сведоштва за тешката енергија која посетителите ја чувствуваат штом ќе стапат на брегот на островот. Дури во 2009 година започнала официјалната ексхумација, кога биле пронајдени посмртните останки на жртвите, со што била ставена точка на повеќедецениската неизвесност на семејствата, но не и на мрачната репутација на островот.
Што би можел да направи новиот сопственик?
Иако медиумите ги сакаат приказните за проклетства, реалноста за потенцијалните купувачи е многу попредизвикувачка. Дакса е заштитен како културен предел и е запишан во Регистарот на културни добра на Република Хрватска.
Тоа значи дека идниот сопственик на островот не може да прави што сака затоа што постои:
- Забрана за уривање: старите урнатини, остатоците и утврдувањата не смеат да се отстрануваат.
- Забрана за масовен туризам: изградбата на големи хотелски комплекси, луксузни вили или модерни барови на плажа е законски неизводлива.
- Строг надзор: Секоја евентуална обнова бара ригорозни дозволи од конзерваторите и почитување на меморијалниот карактер на просторот каде што се наоѓала масовната гробница.
Покрај сето тоа, островот нема основна инфраструктура (струја, водовод), а процесот на продажба со години дополнително го комплицира и заплетканото сопствеништво меѓу членовите на семејството што денес живеат во Перу.
Затоа, почетната цена од 2 милиони евра претставува само капка во морето во споредба со трошоците за еколошка и законски прифатлива ревитализација. Градот Дубровник пред 10 години ја разгледуваше опцијата да го откупи Дакса и да го претвори во јавен парк достапен за граѓаните, но преговорите со сопствениците до денес не резултираа со договор.
Островот останува изолиран сведок на историјата, премногу блиску до копното за целосен заборав, а премногу далеку од модерните инвестициски текови.
Извор:
BIZlife.rs
Фото:
Instagram