Многумина се убедени дека по 40-тата година метаболизмот нагло се забавува и дека токму тоа е главната причина поради која килограмите полесно се таложат. Но, најновите истражувања покажуваат дека реалноста не е толку едноставна. Добрата вест е што најголемите виновници за дебелеењето во средните години не се годините, туку навиките што можеме да ги промениме.

Што е метаболизам?

Кога некој ќе каже дека има „бавен метаболизам“, најчесто мисли на базалниот метаболизам, односно количината на енергија што телото ја троши во мирување за да ги одржува основните функции, како што се работата на срцето, дишењето, регулацијата на телесната температура и работата на мозокот.

Но, вкупната дневна потрошувачка на енергија се состои од три дела. Базалниот метаболизам го чини најголемиот дел, приближно 60 до 70 проценти. Околу 10 проценти отпаѓаат на варењето на храната, додека остатокот го чинат сите физички активности во текот на денот – од тренинг до одење, качување по скали, домашни работи и сите други движења што ги правиме патем.

Таа поделба е важна бидејќи покажува каде може да се намали потрошувачката на енергија. Многумина си замислуваат дека метаболизмот едноставно слабее со текот на годините, како печка што сè побавно гори. Научните истражувања, меѓутоа, не го потврдуваат таквото сценарио.

Што покажаа истражувањата?

Најголемото досегашно истражување за потрошувачката на енергија на човекот е објавено во 2021 година во списанието „Сајенс“. Тим од научници предводен од Херман Понцер ги анализираше податоците на повеќе од шест илјади луѓе, од новороденчиња до лица во деведесеттите години од животот.

Користена е методата на двојно обележана вода, која се смета за златен стандард за мерење на вистинската потрошувачка на енергија во секојдневни животни услови.

Откако ги зедоа предвид големината на телото и количината на мускулна маса, се покажа дека потрошувачката на енергија е изненадувачки стабилна меѓу 20-тата и 60-тата година од животот. Со други зборови, нема нагло „паѓање на метаболизмот“ во триесеттите или четириесеттите, за кое толку многу се зборува. Дури по 60-тата година потрошувачката на енергија почнува благо да опаѓа, и тоа во просек околу 0,7 проценти годишно.

По килограм телесна маса метаболизмот е најбрз во раното детство. Кај едногодишните деца може да биде и до 50 проценти побрз отколку кај возрасните луѓе. Потоа постепено се забавува до дваесеттата година, а потоа главно се стабилизира.

Од тоа произлегува важен заклучок. Базалниот метаболизам може за нијанса да биде понизок во средните години, но не затоа што клетките станале „мрзливи“.

Вистинските причини за здебелувањето во средните години

Ако нашиот внатрешен „мотор“ не се расипува, логично е прашањето од каде доаѓаат килограмите што се наталожуваат со годините. Одговорот главно се крие во два процеса, а добрата вест е што на двата можеме да влијаеме.

Првата причина е постепеното губење на мускулната маса, познато како саркопенија. По 30-тата година, ако не вежбаме редовно и не им даваме на мускулите доволно поттик, можеме да изгубиме помеѓу три и осум проценти од мускулната маса по деценија. По 60-тата година тој процес дополнително се забрзува.

Иако мускулите со годините малку послабо реагираат на тренинг, тие и понатаму можат да се развиваат. Клучно е само поттикот да биде доволно силен и редовен. Бидејќи мускулното ткиво троши повеќе енергија од масното, недостигот на мускули значи и нешто помала потрошувачка на енергија во мирување.

Втората причина, која често е и поважна, е падот на секојдневното движење. Науката го нарекува НЕАТ (NEAT - non-exercise activity thermogenesis). Тоа ја вклучува целата енергија што ја трошиме надвор од планираниот тренинг – одење, стоење, домашни работи, носење кеси, качување по скали и сите други движења во текот на денот.

Бидејќи со годините сè повеќе време поминуваме седејќи, се возиме наместо да одиме и општо помалку се движиме, токму тој дел од потрошувачката на енергија често значително опаѓа. Поради тоа, она што го нарекуваме „забавен метаболизам“ многу често всушност не е ништо друго освен помалку активен начин на живот.

Зошто е ова добра вест?

Токму затоа што на тие процеси може да се влијае.

Ако веруваме дека метаболизмот едноставно ни се забавил поради годините, лесно е да заклучиме дека против тоа не можеме да направиме многу. Но, ако главните причини се помалку мускули и помалку движење, тогаш имаме конкретни алатки со кои можеме да ја промениме ситуацијата.

Мускулот е исклучително приспособливо ткиво, без оглед на возраста. Многу истражувања покажаа дека дури и лицата во нивните осумдесетти и деведесетти години од животот можат значително да ја зголемат силата и мускулната маса со правилен тренинг за сила.

Ако имате 30, 40 или 50 години, сè уште имате многу простор за напредок. Зголемувањето на мускулната маса не носи само поголема сила и подобра функционалност, туку помага и во одржувањето здрава телесна тежина.

Важноста на мускулите притоа далеку ја надминува самата потрошувачка на калории. Активните мускули помагаат за подобра регулација на шеќерот во крвта, ја зголемуваат стабилноста на телото и го намалуваат ризикот од повреди.

Со други зборови, зачувувањето на мускулната маса е еднакво важно за здравјето колку и за изгледот.

Што е со менопаузата?

Кај жените во периодот околу менопаузата приказната има дополнителна димензија.

Падот на нивото на естроген се поврзува со поголемо таложење на масно ткиво во пределот на стомакот и може да го забрза губењето на мускулната маса. Поради тоа, многу жени забележуваат дека нивното тело почнува да се менува.