Пред натпреварот Мексико - Велика Британија, во Англија се покрена неочекувана дискусија за можната употреба на вијагра како медицинско средство за сузбивање на ефектите од голема надморска височина. Така, надморската височина на Мексико Сити веќе наголемо стана тема со која деновиве се занимаваат британските медиуми за време на Светското првенство во фудбал во 2026 година, но овој пат со медицински пресврт.

Зошто Британците зборуваа за вијагра пред натпреварот против Мексико?

Вијагра, лек чија активна состојка е силденафил, би можела легално да се користи бидејќи не се наоѓа на листата со забранети супстанции на Светската антидопинг-агенција (ВАДА). Листата на ВАДА за 2026 година е во сила од 1 јануари 2026 година и ги дефинира супстанциите и методите забранети во меѓународните спортови.

Приказната за вијаграта се појави поради условите на стадионот „Ацтека“, кој се наоѓа на повеќе од 2.200 метри надморска височина. На таа надморска височина намалената достапност на кислород може да предизвика зголемен замор, потешко дишење, побавно закрепнување и чувство на исцрпеност кај фудбалерите што не се аклиматизирале. Според наводите објавени во списанието „Гардијан“, објаснето е дека под овие услови, гостинските тимови можат да доживеат пад на физичките перформанси, особено за време на повторени напори и спринтови со висок интензитет.

Вијаграта се наметна како тема бидејќи силденафилот може да ги прошири крвните садови во белите дробови и да го намали пулмоналниот притисок, механизам кој е проучуван во контекст на големи надморски височини. Сепак, клучната работа е да не се преувеличуваат нејзините ефекти. Британскиот „Сан“, кој најмногу се занимава со оваа тема, исто така напоменува дека студиите покажуваат дека влијанието на вијаграта би било ограничено на височини под 4.000 метри, а Мексико Сити е под тој праг.

Вијаграта им помага на планинарите и алпинистите полесно да ги поднесат екстремните надморски височини

Иако звучи како урбан мит или виц, вијаграта, односно силденафилот, во медицината навистина се користи како прва помош за планинарите и алпинистите за полесно поднесување на екстремните надморски височини. Причината за тоа нема никаква врска со примарната намена на овој лек, туку со начинот на кој силденафилот влијае врз крвните садови. На планина, вијаграта може да помогне на следниов начин:

Ширење на крвните садови во белите дробови

На големи надморски височини (над 3.000 метри) воздухот е „редок“ и нивото на кислород драстично опаѓа. Како одбранбена реакција на недостигот на кислород, крвните садови во белите дробови почнуваат нагло да се стеснуваат. Телото го прави тоа за да ја пренасочи крвта, но на големи височини тоа доведува до опасно зголемување на притисокот во белите дробови. Вијаграта дејствува така што ги опушта мазните мускули и ги шири крвните садови. Кога планинарот зема вијагра, таа таргетирано ги шири артериите во белите дробови, го намалува пулмоналниот притисок и овозможува крвта полесно да тече и поефикасно да го врзува она малку кислород што го има во воздухот.

Превенција и лекување на висински едем на белите дробови

Најголемата опасност на екстремни височини е ХАПЕ (HAPE) - висински едем на белите дробови, односно акумулација на течност во белите дробови поради споменатиот висок притисок. ХАПЕ е состојба опасна за живот која предизвикува задушување. Бидејќи вијаграта драстично го намалува притисокот во пулмоналните артерии, таа директно го спречува „протекувањето“ на течност во белодробните алвеоли. Поради ова, лекарите официјално ја препорачуваат како превентива или итен третман за алпинисти кои се склони кон овој проблем, а мора брзо да се искачат на голема височина.

Зголемување на физичката издржливост во зоната на смртта

Кога крвните садови во белите дробови се опуштени, срцето трпи многу помал напор додека пумпа крв. Истражувањата покажаа дека планинарите што користат силденафил на големи височини имаат подобра сатурација - заситеност на крвта со кислород, помалку чувствуваат мускулен замор и можат да издржат поголем физички напор во услови каде што инаку едвај би дишеле.

Дали ВАДА ја забрани вијаграта за фудбалерите во 2026 година?

Според достапните информации, силденафилот не се појавува како забранета супстанција на листата за 2026 година. Тоа значи дека од аспект на антидопинг, неговата употреба не би била забранета што се однесува до Светската антидопинг-агенција, под услов да се користи под медицински надзор и во согласност со важечките правила на секој национален тим. ВАДА напоменува дека нејзината листа ги идентификува супстанциите и методите забранети на натпреварување, надвор од натпреварување или во одредени спортови.

Текстот во весникот „Сан“ не тврди дека селекторот Томас Тухел веќе им го препишува лекот на своите играчи. Всушност, фокусот е на регулаторните и медицинските аспекти. Статијата укажува дека, според важечките прописи на ВАДА, Англија би можела да користи силденафил без кршење на антидопинг-правилата доколку нејзиниот медицински персонал смета дека тоа е корисно.