Само две години по сериозниот нуклеарен инцидент во Винча, на почетокот на 1960 година во Белград беше донесен уред кој во тогашниот печат предизвика огромно внимание. Медиумите го нарекуваа „атомска бомба што спасува животи“, иако немаше никаква врска со оружје.

Станува збор за медицински апарат познат како кобалт-бомба, уред кој во тоа време претставувал една од најголемите револуции во лекувањето малигни заболувања. Иако неговото име звучи застрашувачки, токму овој апарат им дал шанса за оздравување на многу пациенти, што дотогашната медицина не можела да ја понуди.

Револуција во лекувањето рак

Првите уреди од овој тип почнале да се користат на почетокот на 50-тите години. Првите забележани случаи покажале колку новата технологија ја променила онкологијата. Една жена заболена од рак на грлото на матката, мајка на четири деца, била меѓу првите пациенти што примиле терапија со кобалт-бомба. По лекувањето живеела речиси уште пет децении, што во тоа време претставувало вистинско медицинско чудо.

За разлика од дотогашните методи, новиот апарат овозможувал многу поефикасно зрачење на туморите бидејќи зраците можеле да навлезат значително подлабоко во организмот.

Зошто бил толку важен?

Пред доаѓањето на кобалт-бомбата, пациентите во Југославија најчесто се лекувале со рендгенски апарати кои произведувале х-зраци. Нивниот најголем недостаток била ограничената длабочина на продирање, па често ги оштетувале површинските ткива и предизвикувале сериозни изгореници, додека дејството врз длабоко сместените тумори било многу послабо.

Новата технологија донела сосема поинаков пристап. Наместо х-зраци, се користеле гама-зраци кои доаѓале од радиоактивен извор на кобалт. Терапијата била значително поефикасна, а времето на зрачење многу пократко.

Кога би се споредила моќта на овој уред со тогашните рендгенски апарати, разликата би била огромна. Додека рендгенските уреди работеле со напон од околу 200.000 волти, ефектот на кобалт-бомбата би одговарал на машина со сила од околу 2,5 милиони волти. Сепак, за разлика од рендгенските апарати, овој уред не користел електрична енергија за создавање зрачење, што било една од неговите најголеми предности.

Името не било случајно. Радиоактивниот извор на кобалт бил сместен во метална капсула со пречник од околу два сантиметри, која се наоѓала во масивна заоблена глава на апаратот. Токму поради овој облик, уредот меѓу лекарите и јавноста добил назив кобалт-бомба.

Иако изгледот на апаратот кај многумина предизвикувал непријатност, за болните претставувал надеж. Во време кога хемотерапијата сè уште се развивала, радиотерапијата со кобалт била една од ретките методи што давале сериозни резултати.

Доаѓањето на овој уред покажал колку биле ограничени здравствените можности во Југославија кон крајот на 50-тите. Според тогашните извештаи, голем број пациенти со рак не можеле да добијат соодветна терапија поради недостиг на опрема. Процените покажувале дека дури ни половина од пациентите на кои им било потребно зрачење не можеле да бидат примени на лекување.

Токму затоа набавката на кобалт-бомбата претставувала големо охрабрување за лекарите и пациентите. Еден таков апарат можел да замени повеќе дотогашни рендгенски уреди и значително да го зголеми бројот на луѓе што можеле да се лекуваат.

Уред на „Сименс“ што обележа една епоха

Кобалт-бомбата за белградските лекари била произведена од германската компанија „Сименс“. Интересно е што во Југославија почнала да се користи само две години по воведувањето во Германија, што за тогашните услови претставувало многу брз технолошки напредок.

Покрај медицинските предности, уредот бил познат и по едноставната конструкција. Механизмот бил сигурен, дефектите ретки, а прекини во работата речиси да не постоеле, што било од големо значење за секојдневното лекување на голем број пациенти.

Кобалт-бомбата останала во употреба во Белград сè до 1985 година, кога била заменета со посовремени апарати од новата генерација.

Извор: Kaldrma.rs
Фото: Kaldrma