Често не знаеме како да разговараме со личност која изгубила некого бидејќи сакаме да ѝ дадеме утеха, но се плашиме дека ќе кажеме нешто погрешно. Не постои една совршена реченица која може да ја ублажи загубата, ниту сите луѓе тагуваат на ист начин. Искреното сочувство, трпеливото слушање и конкретната помош обично значат повеќе од обидот да ги пронајдеме вистинските зборови.

Едноставното и искрено сочувство најчесто е доволно

Загубата не треба да ја игнорираме само затоа што не знаеме што да кажеме. Едноставните реченици како: „Многу ми е жал за твојата загуба“, „Примете го моето искрено сочувство“ или „Знам колку ти значеше таа личност“ јасно покажуваат сочувство. Не е потребно да зборуваме многу, да ја објаснуваме смртта или да се обидуваме да ја намалиме болката.

Поддршката можеме да ја изразиме и со зборовите: „Мислам на тебе“, „Тука сум за тебе“ или „Не мораш сега ништо да кажеш“. Важно е тоа што ќе го изговориме да биде искрено и во согласност со односот што го имаме со личноста која тагува. Ако сме многу блиски, прегратката, држењето за рака или мирното присуство понекогаш можат да дадат поголема утеха од разговорот.

Присуството на погребот, комеморацијата или друг обред исто така покажува дека личноста не е сама. Дури и кога не можеме лично да дојдеме, кратката порака или телефонскиот повик можат да имаат големо значење. Најважно е да ја признаеме загубата и на ожалостената личност да ѝ ставиме до знаење дека мислиме на неа.

Наместо општи зборови, да понудиме конкретна помош

Реченицата „Јави се ако ти треба нешто“ звучи љубезно, но личноста што тагува често нема сила да размисли што ѝ е потребно и самата да побара помош. Покорисно е да понудиме нешто јасно и остварливо. Можеме да кажеме: „Ќе ти донесам ручек вечерва“, „Можам да ги причувам децата додека се одмориш“ или „Можам да одам со тебе кога ќе ги завршуваш административните обврски“.

Секојдневните работи по смртта на блиска личност можат да изгледаат неподносливо тешки. Набавката на намирници, подготовката на оброци, превозот, грижата за децата, домашните миленици или разговорите со погребалното претпријатие претставуваат области во кои помошта навистина може да ја растовари фамилијата. Понудата треба да биде доволно одредена, но без притисок личноста да ја прифати.

Ако ожалостената личност ја одбие помошта, тоа не значи дека не ја сака нашата близина или дека сме направиле нешто погрешно. Можеби помошта во тој момент не ѝ е потребна, можеби нема сила за разговор или сака одредено време да биде сама. Наместо одбивањето да го сфатиме лично, можеме по неколку дена повторно да се јавиме.

Да слушаме без несакани совети и споредби

Кога личноста сака да зборува, најважно е да ја сослушаме со внимание и без осудување. Не треба да ја прекинуваме нејзината приказна, да ја менуваме темата штом стане емотивна или да нудиме брзи решенија за болката која не може преку ноќ да исчезне. Речениците како: „Те слушам“, „Можеш да ми зборуваш колку што сакаш“ и „Разбирам дека ти е многу тешко“ создаваат безбеден простор за разговор.

Тагувањето не е праволиниски процес со јасно одредени фази низ кои сите минуваат по ист редослед. Личноста во еден момент може да биде тажна, потоа лута или уплашена, а подоцна може дури и да се насмее поради некој спомен. Ваквите промени не значат дека тагува погрешно или дека ја заборавила починатата личност.

Ако и самите сме доживеале слична загуба, можеме да покажеме разбирање, но не треба да претпоставиме дека нашето искуство е исто. Реченицата „И јас поминав низ загуба, но знам дека секоја приказна е различна“ остава простор за нејзините чувства. Многу помалку помага споредбата на интензитетот на болката или пренасочувањето на разговорот на сопствената животна приказна.

Спомените можат да го ублажат чувството на осаменост

Луѓето понекогаш се плашат да ја споменат починатата личност бидејќи мислат дека со тоа ќе предизвикаат дополнителна тага. Меѓутоа, на многумина ожалостени им одговара сознанието дека другите ја паметат личноста што ја изгубиле. Можеме да раскажеме некој спомен, да споменеме особина која сме ја ценеле или да кажеме: „Често се сеќавам како нè засмејуваше“.

Пред да започнеме таков разговор, можеме да прашаме: „Дали сакаш да зборуваме за него?“ или „Дали би ти одговарало да слушнеш еден мој спомен?“ Со тоа на ожалостената личност ѝ оставаме можност самата да одлучи колку разговор во тој момент може да поднесе. Ако не сака да зборува, нејзината одлука треба мирно да ја прифатиме.

Истражувањата укажуваат на значењето на емоционалната поддршка за време на долготрајното приспособување кон загубата. Во студијата која опфати 250 постари лица по смртта на брачниот партнер, послабо доживеаната емоционална поддршка била поврзана со поизразени симптоми на депресија за време на четиригодишното следење. Авторите нагласуваат дека социјалната поддршка може да претставува важна врска помеѓу анксиозноста непосредно по загубата и подоцнежните депресивни симптоми. Истражувањето е објавено во списанието „Џурнал оф афектив дисордерс“.

Речениците „Биди силен“ и „Времето лечи сè“ можат дополнително да заболат

Изразите „Мораш да бидеш силен“, „Немој да плачеш“ или „Мораш понатаму поради семејството“ навидум даваат охрабрување, но на личноста можат да ѝ наметнат обврска да ги сокрие чувствата. Плачењето, лутината, стравот и збунетоста претставуваат очекувани реакции на голема загуба. Покорисно е да кажеме: „Не мораш пред мене да криеш како се чувствуваш“ или „Во ред е да плачеш“.

Треба да избегнуваме и реченици како: „Сè се случува со причина“, „Сега е на подобро место“, „Барем долго живееше“ или „Знам точно како ти е“. Ваквите изјави можат ненамерно да го намалат значењето на загубата, дури и кога ги изговараме со најдобра намера. Подобро е да признаеме дека не можеме целосно да ја разбереме туѓата болка и дека сепак сакаме да бидеме присутни.

Тагата може да предизвика силна раздразливост, лутина, чувство на вина, несоница и слаб апетит. Поради тоа, личноста понекогаш може да одговори кратко, да заборави договор или да реагира поинаку од вообичаено. Ваквото однесување не треба веднаш да го протолкуваме како лична навреда, туку да покажеме дополнително трпение и разбирање.

Поддршката е потребна и кога ќе поминат погребот и првите денови

Поддршката често е најинтензивна непосредно по смртта, а потоа нагло ослабнува кога другите ќе им се вратат на своите обврски. Токму тогаш ожалостената личност може посилно да ги почувствува осаменоста и конечноста на загубата. Корисно е да ѝ се јавиме и по неколку недели или месеци, како и на родендени, празници и годишнина од смртта.

Не постои универзален рок по кој некој би морал да се чувствува подобро. Со текот на времето тагата се менува, но може повторно да стане силна поради фотографија, песна, мирис или важен датум. Редовните, ненаметливи пораки како: „Денес мислам на тебе“ или „Како си деновиве?“ покажуваат дека поддршката не престанала.

Ако тагувањето сериозно ги нарушува спиењето, исхраната, работата, односите или секојдневното функционирање, можеме да ја охрабриме личноста да разговара со психолог, психијатар или советник за тагување. Ако зборува дека не сака да живее, дека би се повредила себеси, не треба да ја оставиме сама, ниту таквите зборови да ги чуваме како тајна.