Пред нешто повеќе од еден век во Франција беше развиен тестот за интелигенција наречен Бине-Симон (IQ), кој набрзо започнал да се користи и во САД. Биле тестирани училишни деца, лекари, но и имигранти кои пристигнувале на островот Елис.

Во текот на поголемиот дел од 20. век, истражувачите забележале интересен феномен. Секоја нова генерација во просек постигнувала нешто подобри резултати од претходната. Просечниот коефициент на интелигенција растел за околу три бода по деценија, без оглед на тоа кои тестови се користеле.

Овој феномен подоцна бил наречен Флинов ефект, по истражувачот Џејмс Флин, кој детално го опишал во 1984 година.

Зошто растел коефициентот на интелигенција?

Научниците со години се обидувале да го објаснат овој тренд. Меѓу можните причини ги споменувале поквалитетната исхрана, помалите семејства со помал број деца, пораното вклучување во образованието, посложената животна средина и други фактори. Била разгледувана дури и генетиката, но таа можност била оценета како малку веројатна, бидејќи генетските промени не се случуваат толку брзо.

Растот на просечниот IQ се сметал за добра вест, бидејќи повисокиот резултат на тестовите за интелигенција често е поврзан со подобро образование, поуспешна кариера, но и подолг и поздрав живот. Поради тоа, многумина очекувале дека тој тренд ќе продолжи.

Резултатите започнале да опаѓаат

Во последниве години ситуацијата се промени. Во повеќе европски земји стандардизираните тестови покажаа пад на просечните резултати, што го отвори прашањето дали луѓето стануваат помалку успешни во решавањето одредени задачи кои бараат мислење.

За да провери дали истиот образец се јавува и во САД, социјалниот научник Елизабет Дворак од Универзитетот Нортвестерн оваа тема ја избра за својот магистерски труд. Заедно со колегите ги анализирале резултатите на речиси 400.000 возрасни Американци, собрани меѓу 2006 и 2018 година.

Податоците биле преземени од проектот „САПА“, голема интернет-платформа која собира одговори од учесници во различни истражувања. Во анализата биле вклучени 394.378 лица на возраст од 18 до 90 години кои решаваа задачи од меѓународно признатиот тест за интелигенција „ИКАР“.

Не набљудувале само еден резултат

Наместо вкупниот IQ, истражувачите посебно анализирале различни видови способности.

Ги набљудувале следниве аспекти:

- Апстрактно заклучување и препознавање обрасци;
- Логичко размислување преку низи од броеви и букви;
- Вербално заклучување засновано врз речникот и општото знаење;
- Просторна способност, односно ментално ротирање на тридимензионални објекти.

На крајот го пресметале и вкупниот збирен резултат.

Бил откриен „обратен Флинов ефект“

Резултатите покажале дека во текот на 13 години просечните когнитивни способности опаѓале, што одговара на феноменот што се нарекува обратен Флинов ефект.

Пад бил забележан кај речиси сите групи испитаници, без оглед на полот, возраста или нивото на образование. Најизразен бил меѓу младите меѓу 18 и 22 години, како и кај лицата со пониско ниво на образование.

Самата авторка признава дека резултатот ја изненадил.

- Со недели минував време проверувајќи го секој ред од кодот. Бев убедена дека сум направила грешка и дека ќе морам да го одложам предавањето на трудот. Меѓутоа, менторот ми рече дека анализата е целосно точна - изјави Дворак.

Не се ослабени сите способностти

Сепак, истражувањето не покажало дека сите ментални способности поддеднакво ослабеле.

Најголем пад бил забележан кај задачите кои бараат логичко и апстрактно размислување. Од друга страна, резултатите од вербалното заклучување речиси и не се промениле.

Уште поинтересно е што една способност покажала спротивен тренд.

Учесниците во текот на годините станувале поуспешни во задачите што бараат ментално ротирање на тридимензионални објекти, односно просторна ориентација. Некои експерти претпоставуваат дека развојот на видеоигрите би можел да има врска со подобрувањето токму на оваа вештина, иако засега не постојат цврсти докази.

Дали се виновни паметните телефони?

Сличен пад на резултатите бил забележан и на други стандардизирани тестови што се користат при упис на американските факултети, како што се „АКТ“ и „САТ“.

Важно е да се нагласи дека овој тренд започнал долго време пред генеративната вештачка интелигенција и алатките како „Чет-ГПТ“ да станат широко достапни.

Исто така, падот започна и пред ковид-пандемијата, па ниту затворањата ниту самата болест не можат да ги објаснат овие промени.

Една од можните претпоставки се однесува на наглиот раст на употребата на паметните телефони кон крајот на 2000-тите години.

Британскиот колумнист Џејмс Мариот смета дека преминот од читање книги и печатени текстови кон кратки содржини на телефоните го менува начинот на кој луѓето размислуваат. Според неговите зборови, книгите бараат логичко поврзување на идеите, концентрација и подлабока обработка на информациите, додека содржините на социјалните мрежи често поттикнуваат поповршно размислување.

Научниците сè уште немаат конечен одговор

Авторите на истражувањето нагласуваат дека нивниот труд не може да објасни зошто дошло до овие промени.

Бидејќи не следеле исти луѓе во текот на годините, туку различни групи од населението во различни периоди, резултатите покажуваат дека промените се случуваат на ниво на популацијата, но не го откриваат нивниот причинител.

Оно што е извесно е дека човечките когнитивни способности се менуваат, но не на ист начин во сите области. Додека одделни вештини, како логичкото заклучување, покажуваат пад, други, како што е просторната ориентација, бележат напредок.

Поради тоа, истражувачите сметаат дека не може едноставно да се каже дека луѓето стануваат помалку интелигентни. Поверојатно е дека начинот на размислување се менува заедно со начинот на живот и средината во која живееме.

Резултатите од истражувањето се објавени во научното списание „Интелиџенс“.

Извор: Nova.rs
Фото: Magnific