Сите барем еднаш сме биле во ситуација кога рокот немилосрдно се приближува, задачата стои пред нас, а никако не успеваме да се сконцентрираме. Во такви моменти кратката прошетка до блискиот парк може да изгледа како губење време. Меѓутоа, научните истражувања го покажуваат токму спротивното - престојот во природа може да помогне во намалувањето на стресот, подобрувањето на расположението и обновувањето на способноста за концентрација.

Со ова прашање сè повеќе се занимава невронауката на животната средина, област која истражува како просторот во кој живееме и престојуваме влијае врз работата на мозокот. Се покажало дека природната средина може да влијае врз вниманието, когнитивните способности и начинот на кој се справуваме со стресот.

Доволни се само неколку минути поминати надвор. Погледот кон крошните на дрвјата, тревата и небото, звукот на птиците или лесното ветре можат да му помогнат на умот да се смири. По таквата пауза, проблемот одеднаш добива сосема поинаква перспектива.

Природата и работата на мозокот

Еден од познатите експерименти во оваа област е поврзан со истражувачот Марк Г. Берман. Во истражувањето учесниците најпрво решавале задача која барала меморија и концентрација. Потоа едната група поминала извесно време шетајќи низ ботаничка градина, додека другите учесници се шетале по градските улици.

Кога повторно биле тестирани по прошетката, оние што го поминале  времето во природа постигнале подобри резултати. Истражувањето било повторено така што истите учесници поминале низ двете средини, а резултатите останале слични. Со други зборови, не била пресудна личноста што шета, туку средината низ која се движи.

Едно од објаснувањата е дека природата го привлекува нашето внимание на ненаметлив начин. Во градот мозокот постојано мора да реагира на автомобили, семафори, реклами, бучава, луѓе и други дразби. Таквата средина бара постојана будност.

Природата, од друга страна, нуди дразби кои се интересни, но главно не бараат активна реакција. Шумолењето на лисјата, движењето на облаците или звукот на водата го привлекуваат вниманието, но не го исцрпуваат. Така мозокот добива можност за еден вид одмор.

Шумско капење

Идејата дека природата може позитивно да влијае врз здравјето не е нова. Во Јапонија во последните децении особено се истражува практиката позната како „шинрин-јоку“, односно шумско капење.

Не станува збор за планинарење или физички напорен излет. Суштината е во свесниот престој во шумата и доживувањето на просторот преку различни сетила - од мирисот на дрвјата и звуците на шумата до допирот на ветрот и набљудувањето на пределот.

Истражувањата го поврзуваат престојот во шума со намалување на нивото на кортизол, хормон кој често се поврзува со стресот, како и со промени во работата на автономниот нервен систем и подобрување на расположението.

Истражувачите посветуваат внимание и на фитонцидите, испарливи органски соединенија што ги ослободуваат растенијата, особено дрвјата. Постојат наоди кои укажуваат дека изложеноста на овие соединенија би можела да има одредени физиолошки ефекти, вклучително и влијание врз имунолошкиот систем. Сепак, научниците нагласуваат дека придобивките од престојот во природа не можат да се објаснат само со една супстанција.

Зошто се обновува вниманието во природа?

Нашата способност да се фокусираме не е неограничена. Во текот на денот постојано го пренасочуваме вниманието од една задача на друга, одговараме на пораки, проверуваме е-пошта, ги следиме обврските и се обидуваме истовремено да решиме повеќе проблеми.

Според теоријата за обновување на вниманието, таквата непрекината ангажираност со текот на времето ја исцрпува способноста за концентрација.

Природната средина функционира поинаку. Она што истражувачите го нарекуваат „блага фасцинација“ ни овозможува да бидеме заинтересирани за она што го гледаме и слушаме, но без постојано да вложуваме ментален напор.

Затоа не е исто да гледате во крошните на дрвјата и бесконечно да прелистувате содржини на екранот. 

Дали обликот на природата може да влијае врз мозокот?

Истражувачите се заинтересирани и за визуелните карактеристики на природната средина. Градовите често се исполнети со правилни геометриски облици, прави линии и структури создадени од човекот. Природата, напротив, е полна со неправилни и повторливи обрасци.

Таквите обрасци се познати како фрактални структури, а одредени истражувања покажуваат дека луѓето често позитивно реагираат на нивното присуство во пејзажот.

Сепак, придобивките од природата не се сведуваат само на тоа што таа ни е убава. Експериментите покажуваат дека природната средина може да влијае врз начинот на кој мозокот ги обработува информациите и го распределува вниманието.

Невронауката на животната средина нè потсетува на нешто што често го забораваме - мозокот не функционира изолирано од светот околу нас. Просторот во кој работиме, живееме и одмораме може да влијае врз нашиот стрес, внимание и расположение.

Можеби затоа грижата за здравјето на мозокот не е само прашање на сон, физичка активност и ментални навики. Важно е и на каква средина го изложуваме секојдневно.

Извор: 6yka.com
Фото: Magnific