Додека целиот свет знае за Никола Тесла, малкумина ја знаат приказната за Милка, Ангелина и Марица - сестрите кои го делеа неговото потекло, семејните трагедии и вредностите од кои израсна еден од најголемите умови во историјата на човештвото.

Кога се зборува за Никола Тесла, најчесто се зборува за гениј. За човекот кој го промени начинот на кој светот ги разбира струјата, енергијата, светлината и иднината. Се зборува за неговите пронајдоци, за Америка, за лабораториите, за прочуената борба со системот на еднонасочна струја на Едисон, за кулата Ворденклиф, за молњите што светкале околу него како навистина да разговарал со природата.

Но, зад секој голем човек постои и една потивка, семејна приказна.

Во случајот на Тесла, таа приказна започнува во Смиљан, во семејството на православниот свештеник Милутин Тесла и Георгина Ѓука Мандиќ, жена со исклучителна умешност, меморија и творечки дух, за која и самиот Тесла велел дека имала дарба за пронајдоци и рачна изработка.

Никола не бил единец. Тој бил едно од петте деца. Имал постар брат, Дане, чија прерана смрт длабоко го обележала неговото детство, и три сестри - Милка, Ангелина и Марица. За нив се знае многу помалку. Нивните имиња не се наоѓаат во учебниците покрај лекциите за наизменичната струја, но тие биле дел од истото семејство од кое потекнал еден од најголемите умови на модерното време. Нивните животи биле поинакви од животот на Никола - потивки и посемејни.

Сепак, токму затоа се важни.

Затоа што кога ги гледаме Милка, Ангелина и Марица, не ги гледаме само како „сестрите на Тесла“. Гледаме жени кои живееле во време кога животот на жената ретко бил детално документиран, кога семејните улоги биле строго определени, а образованието и јавниот ангажман главно им припаѓале на мажите. Токму затоа секој зачуван податок за нив има посебна тежина.

Милка Тесла Глумичиќ, најстарата сестра на Никола Тесла

Милка Тесла Глумичиќ била најстарата сестра на Никола Тесла. Според податоците на Музејот на Никола Тесла, родена е во 1852 година во Сењ, а починала пред ноември 1911 година. Била омажена за Радивој Глумичиќ, со кого ја имала ќерката Георгина, Гина. За животот на Гина е зачуван и податокот дека по завршувањето на школувањето се омажила за свештеникот Петар Лалиќ, што покажува колку семејните врски на сестрите на Тесла останале поврзани со свештеничките кругови од кои потекнувал и самиот Никола.

За Милка не се знае многу од јавните извори, што не е необично за жените од нејзиното време. Нејзината судбина не е запишана преку големи јавни настани, туку преку семејните врски што го продолжиле животот на едно семејство чие презиме подоцна ќе стане познато низ целиот свет.

Ако Никола Тесла бил оној што заминал најдалеку, Милка му припаѓала на оној дел од семејната приказна што останал поблиску до корените. Нејзиниот животен пат бил многу потивок, но токму таквите судбини најјасно покажуваат каков бил светот од кој потекнал Тесла.

Ангелина Тесла Трбојевиќ, сестрата чиј син тргна по патот на Тесла

Ангелина Тесла Трбојевиќ била средната сестра на Тесла. Според податоците на Музејот на Никола Тесла, родена е на 20 јуни 1853 година во Смиљан, а починала на 16 август 1931 година во Кистање, Далмација. Била омажена за свештеникот Јово Трбојевиќ и со него имала пет деца. Во нејзиното семејство особено се издвојувал синот Никола Трбојевиќ, кој како млад заминал во Америка и станал инженер во автомобилската индустрија.

Овој податок е особено интересен бидејќи покажува дека техничкиот и творечкиот дух на семејството Тесла не завршил само со Никола. Никола Трбојевиќ работел како инженер во Америка и оставил белег во областа на автомобилските менувачи, а многу системи што се користат денес се засноваат на некои од неговите пронајдоци. Затоа Ангелина не е важна само како сестра на Тесла, туку и како мајка на човек кој, на поинаков начин, ја продолжил семејната врска со техниката и инженерството.

Животот на Ангелина, како и животите на многу жени од XIX и првата половина на XX век, не бил запишуван преку нејзиниот сопствен глас. Но преку податоците за нејзиното семејство може да се види колку нејзината лоза била образована, силна и поврзана со духот на времето во кое науката, верата, традицијата и модернизацијата се судирале на сите страни.

Марица Тесла Косановиќ, најмладата сестра и мајка на Сава Косановиќ

Марица Тесла Косановиќ била најмладата сестра на Никола Тесла. Родена е во 1858 година во Смиљан, а починала на 29 октомври 1938 година во Загреб. Била омажена за свештеникот Никола Косановиќ, со кого имала четири сина. Меѓу нив особено се издвојува Сава Косановиќ, југословенски политичар, дипломат и публицист.

Сава Косановиќ бил многу близок со својот вујко Никола Тесла. Често престојувал во САД и во историските извори се наведува дека токму тој бил означен како наследник на Тесла. Поради тоа, семејната линија на Марица има посебно место во приказната за наследството на Тесла. Преку неа и нејзиниот син Сава, врската со Никола Тесла не останала само семејна, туку добила и јавна, дипломатска и културна димензија.

Марица, како најмлада сестра, припаѓала на генерацијата што растела во сенката на семејната трагедија поради смртта на братот Дане, но и во време кога Никола веќе покажувал исклучителни способности.

Кога зборуваме за Марица, зборуваме и за жена чиј син подоцна имал важна улога во зачувувањето на споменот за Никола Тесла. Токму преку семејството Косановиќ продолжил еден дел од приказната за неговото наследство, не преку лаборатории и патенти, туку преку сеќавања, документи, јавна дејност и врската со човекот кој поголемиот дел од својот живот го поминал далеку од земјата во која е роден.

Зошто се важни сестрите на Тесла?

Милка, Ангелина и Марица не биле научници чии биографии ги исполнувале светските енциклопедии, но тоа не значи дека биле неважни. Напротив, нивните животи ни помагаат Никола Тесла да го видиме како човек што потекнува од семејство, а не само како гениј од учебниците.

Тие нѐ враќаат во домот од кој потекнал. Во семејство во кое се преплетувале свештеничката традиција, силното влијание на мајката, образованието, загубите, преселбите и големите очекувања. Нѐ враќаат во време кога жените често биле столбот на семејството, иако ретко биле јавно признаени како носители на историјата.

Кога следниот пат ќе го слушнете името на Никола Тесла, сетете се дека зад него не стои само приказната за еден осамен гениј. Зад него стоело семејство. Таткото Милутин. Мајката Ѓука. Прерано починатиот брат Дане. И трите сестри Милка, Ангелина и Марица - жени кои останале во сенката на неговото големо име, но без кои сликата за потеклото на Тесла не е целосна.

Извор: 6yka.com
Фото: Screenshot/Instagram/teslamuzej