Марта Бек, социолог која докторирала на „Харвард“, со години се занимава со анксиозноста и со начините на кои љубопитноста и креативноста можат да им помогнат на луѓето да излезат од затворениот круг на вознемирувачки мисли.
За оваа тема не зборува само како експерт. Бек отворено кажува дека со анксиозноста се соочува цел живот. Токму обидот да го разбере сопствениот ум бил една од причините поради кои со години ги проучувала менталното здравје и функционирањето на мозокот. Таа објасни една техника што ја користи кога ќе ја преплави анксиозноста и која им ја препорачува и на луѓето со кои работи.
„Анксиозноста ја проучувам целиот живот бидејќи и самата ја имам“
Анксиозноста ја проучувам практично целиот свој живот затоа што и самата ја имам.
Се сеќавам дека во пресрет на еден роденден бев целосно згрчена од нервоза. Ме вознемируваше помислата колку брзо минува времето, а јас сè уште немам постигнато ништо значајно.
Полнев четири години.
Токму таквата анксиозност беше една од причините поради кои почнав многу да читам за менталното здравје и за нашиот мозок. Си мислев: ако успеам да го разберам човечкиот ум, а особено сопствениот, можеби ќе успеам да се ослободам од тоа постојано чувство на непријатност.
Едно истражување што ми даде надеж се занимаваше со невропластичноста – способноста на нашиот мозок да се менува. Научниците ги проучувале мозоците на тибетските монаси кои со години медитирале и уочиле разлики во подрачјата на мозокот поврзани со среќата, сочувството и смиреноста.
За мене пораката беше важна: нашиот мозок не е непроменлив.
Навика што ѝ помага да се чувствува посигурно
Со години користам еден концепт во борбата против анксиозноста, а им го препорачувам и на луѓето со кои работам - самонабљудување. Тоа значи дека ги набљудувате сопствените мисли, чувства и постапки од одредена дистанца, како да ги набљудува некој друг.
Кога бев помлада, бев многу чувствителна на тоа што мислат за мене другите луѓе. Ако некој ме критикуваше, мојот ум речиси автоматски ќе се фатеше за таа критика.
Самонабљудувањето ми помогна да направам дистанца меѓу себе и тие мисли.
Наместо да помислам: „Оваа личност не ме сака, значи со мене нешто не е во ред“, можам да набљудувам што се случува во мојот ум: „Забележувам дека сум загрижена затоа што мислам дека таа личност не ме сака.“
Таа мала промена може да направи огромна разлика.
Мислата повеќе не е факт. Станува нешто што можете да го набљудувате, преиспитате и ослободите.
Замислете дека се набљудувате себеси однадвор
Еден од начините да го направите тоа е да се замислите себеси од перспектива на неутрален набљудувач.
Кога сте вознемирени поради некоја ситуација, обидете се да замислите дека гледате филм во кој вие сте главниот јунак.
Што би виделе?
Како се однесува таа личност? Што ја вознемирува? Дали нејзините стравови се навистина засновани на она што се случува или нејзиниот ум прави многу пострашна приказна?
Кога ќе направиме психолошка дистанца од сопствените мисли, полесно можеме да го разликуваме она што навистина се случува од она што анксиозноста ни кажува дека би можело да се случи.
Тоа е важно затоа што анксиозните мисли се хранат една со друга.
Една загрижувачка мисла покренува друга, таа трета и набрзо можеме да се најдеме во она што го нарекувам „спирала на анксиозност“ – повратна врска во која стравот создава нови приказни, а тие приказни произведуваат уште повеќе страв.
Префрлање од страв на љубопитност
Другиот важен чекор е љубопитноста.
Наместо да се обидувам насила да ги запрам анксиозните мисли, се обидувам да ги набљудувам со интерес. Можам да се прашам: „Интересно, зошто мојот мозок токму сега реагира на овој начин?“
Ваквиот пристап го менува односот кон анксиозноста. Повеќе не сум целосно заробена во неа – станувам личност која ја набљудува.
Љубопитноста потоа може да прерасне во креативност.
Тоа не значи дека мора да бидете уметник. Креативноста може да биде цртање, готвење, пишување, уредување на просторијата, решавање проблеми, танц или која било друга активност во која нешто создавате.
За време на пандемијата почнав намерно да се занимавам со креативни активности и забележав колку брзо можат да ме извлечат од анксиозната состојба. Го опишав тој процес како премин од „спирала на анксиозност“ во „спирала на креативност“.
Поради тоа, наместо прашањето: „Што можам сега да направам?“, се обидувам да си поставам поинакво прашање: „Што можам сега да создадам?“
Таа промена го насочува вниманието кон љубопитноста, поврзувањето на идеите и решавањето проблеми наместо кон непрекинатото анализирање на она од што се плашиме.
Неколку минути можат да го променат текот на мислите
Целта не е да си речеме дека стравот не постои, ниту да ги игнорираме вистинските проблеми. Стравот има своја цел. Ако сме соочени со непосредна опасност, тој ни помага да реагираме.
Проблемот настанува кога нема непосредна опасност, а нашиот ум продолжува да произведува сценарија поради кои телото останува во состојба на тревога.
Тогаш се обидувам да застанам, да го набљудувам она што се случува во мојот ум и да се однесувам кон себе со повеќе благост и љубопитност.
Не мора да ѝ веруваме на секоја мисла што ќе ни помине низ главата.
Фото: magnific