Во екот на Студената војна, стравот дека Советскиот Сојуз и Кина развиле методи за „перење на мозок“ на американски воени заробеници ја натерал американската разузнавачка служба да започне една од најконтроверзните тајни програми во својата историја.

Во 1953 година, ЦИА го започнала проектот „МК-Ултра“, под раководство на Сидни Готлиб, со цел да истражи дали човечкиот ум може да биде изменет, ослабен или контролиран. Програмата опфатила повеќе од 140 проекти во универзитети, болници, затвори и истражувачки центри во САД, Велика Британија и Канада.

На луѓе кои често не знаеле дека се дел од експериментите, а во многу случаи не дале ниту согласност, им биле давани ЛСД и други психоактивни супстанции. Биле користени и електрошокови, хипноза, сензорна депривација и други техники со кои истражувачите се обидувале да откријат дали човековата психа може да се „разбие“ и повторно да се обликува.

Еден од најпознатите примери била таканаречената „Операција полноќен климакс“. ЦИА воспоставила таканаречени „безбедни куќи“ во кои биле ангажирани проститутки. Тие доведувале мажи на кои, без нивно знаење, им бил даден ЛСД, додека научници на ЦИА ги набљудувале нивните реакции, најчесто од другата страна на двонасочни огледала.

Друга практика била организирање и набљудување забави под дејство на ЛСД, со музика во живо. Овие настани биле познати како „киселински тестови“, а културата што произлегла од нив подоцна одиграла значајна улога во развојот на хипи и психоделичното движење.

Но, некои од најстрашните експерименти се одвивале во Институтот „Алан Меморијал“ во Монтреал, Канада. Таму психијатарот д-р Евен Камерон развил метод познат како „разбивање на психата“.


Наместо да им помогне на пациентите кои првично се лекувале од анксиозност или депресија, третманите оставиле сериозни последици. Некои пациенти изгубиле голем дел од своите сеќавања и способностите за секојдневно функционирање. Некои не можеле да се сетат ниту на сопственото име, да зборуваат или да ги извршуваат основните физиолошки потреби.

Д-р Харви М. Вајнштајн, чиј татко бил пациент на Институтот „Алан Меморијал“, подоцна сведочел дека неговиот татко во болницата заминал поради анксиозност, а се вратил како потполно уништен човек.

Во 70-тите години, по избивањето на аферата „Вотергејт“ и серијата истражувања на новинари и американски институции, постоењето на „МК-Ултра“ почнало да излегува во јавноста.

За да ги прикрие трагите, во 1973 година тогашниот директор на ЦИА, Ричард Хелмс, наредил уништување на речиси сите документи поврзани со програмата.

Сепак, илјадници страници документи случајно преживеале и подоцна биле откриени. Тие потврдиле дека „МК-Ултра“ навистина опфаќала голем број тајни експерименти врз луѓе, често без нивно знаење и согласност.

Програмата никогаш не довела до создавање сигурен метод за „контрола на умот“. Наместо тоа, зад себе оставила жртви со трајни психички последици и семејства чии животи биле длабоко погодени.

Разоткривањето на „МК-Ултра“ преку истрагите на американската комисија „Чрч“ и истражувачкото новинарство предизвикало голем скандал и довело до заострување на правилата за тајни експерименти врз луѓе.

Извор: BBC
Фото: BBC/Screenshot