Зошто по жештините често има бура? Ваквиот развој на времето е почест во лето, особено по топлотен бран. Деновите со високи температури ја загреваат земјата и пониските слоеви на атмосферата. Кога над така загреаната подлога ќе почне да се преместува повлажен и помалку топол воздух, атмосферата станува понестабилна. Топлиот воздух при земјата е полесен од постудениот воздух што пристигнува, па почнува да се крева. Ако во атмосферата има доволно влага и енергија, овој процес може да се развие во поројни дождови, грмежи и невреме.
Сè почнува со жештините од Африка
Метеоролозите објаснуваат дека во летните месеци кон европскиот континент често пристигнува многу топол воздух од подрачјето на Северна Африка. Во стабилни временски ситуации тој воздух може да се задржи подолго време над некое подрачје или бавно да се преместува. Притоа, дополнително се загреваат подлогата и пониските слоеви на атмосферата, што доведува до високи температури на воздухот. Ако таквите услови потраат и се исполнат одредени критериуми, може да дојде до развој на топлотен бран. Важно е притоа да се нагласи дека топлотниот бран нема единствено прифатена дефиниција – тоа не е некоја точно одредена температура во точно одреден број денови.
Важна е и промената во атмосферата
Но, жештината сама по себе не е доволна за невреме. Потребна е и промена во атмосферата. Како што објаснува Матеа Штибухар, раководителка на Службата за временски прогнози и предупредувања за опасни временски појави при ДХМЗ, дотокот на влажен и помалку топол воздух над загреаната подлога доведува до вертикални движења на воздухот кои често се придружени со конвективен развој на облаците.
Со други зборови, воздухот почнува да се крева нагоре, што се нарекува конвекција. Како што се крева, тој се лади, а водената пареа во него се кондензира во капки и ледени честички. Така настануваат облаци со вертикален развој, односно конвективни облаци. Најпознати меѓу нив се кумулонимбусите, големи облаци кои можат да предизвикаат поројни дождови, грмежи, град и силни удари на ветер.
- Дали тие ќе бидат изразени зависи од условите во атмосферата, на пример, од количеството влага, промената на температурата, како и од правецот и брзината на ветерот по висина, како и од механизмот на подигнување на воздухот. Колку што конвективните развои се почести и посилни, толку е поголем потенцијалот за поопасни временски појави, односно за силен ветер, обилен дожд во кратко време и град - вели Матеа Штибухар.
Потоплиот воздух содржи повеќе влага
Една од клучните состојки за посилно невреме е влагата. Потоплиот воздух може да содржи повеќе водена пареа, а водената пареа е гориво за ваквите облаци. Кога пареата се кондензира, се ослободува топлина која дополнително ги поттикнува нагорните струења. Тоа може да го засили облакот и да му овозможи брзо да порасне во висина.
Разлика во температурите
Вториот важен фактор е промената на температурата со висината. Ако при површината на земјата е многу топло, а на висина е значително поладно, воздухот полесно и побрзо се издигнува. Тогаш атмосферата е понестабилна. Ваквата нестабилност сама по себе не значи дека сигурно ќе се развие невреме, туку дека постои потенцијал за негов развој доколку има поттикнувач. Тој поттикнувач може да биде студен фронт, локално загревање на земјата, планински релјеф, судир на различни воздушни маси или приближување на повлажен и посвеж воздух. Кога таков механизам ќе го започне подигнувањето на воздухот, во нестабилна и влажна атмосфера облаците можат многу брзо да се развијат.
Улогата на ветерот
Важна улога има и ветерот . Ако правецот и брзината на ветерот значително се менуваат со висината, бурите можат да станат поорганизирани и подолготрајни. Тогаш е поголема можноста за посилни удари на ветер, покрупен град и обилни врнежи во кратко време. Затоа по топлотниот бран промената на времето понекогаш не доаѓа во облик на мирно освежување, туку како нагло преминување од жештина во невреме. Атмосферата во претходните денови акумулирала големо количество топлина, а ако притоа е и доволно влажна, доаѓањето на посвеж воздух може да поттикне силни вертикални движења. Резултат можат да бидат облаци кои за кратко време носат големо количество дожд, град и силни удари на ветер.
Тешко е прецизно да се прогнозира невремето
Топлотните бранови полесно се прогнозираат неколку дена однапред бидејќи се поврзани со пошироки временски обрасци. Обично зафаќаат поголеми подрачја и траат подолго. Невремињата со грмежи, особено локалните, се развиваат на многу помала просторна и временска скала. Можат да настанат нагло, брзо да се засилат и за кратко време да предизвикаат големи последици. Затоа во деновите со нестабилно време предупредувањата можат да се менуваат повеќепати на ден. Новите мерења, радарските слики, сателитските снимки и моделите им даваат на прогностичарите подобар увид во развојот на ситуацијата, па предупредувањата се приспособуваат во согласност со тоа.
Влијанието на климатските промени
Во потопла клима, топлотните бранови стануваат почести, подолги и поинтензивни. Кај локалните невремиња со грмежи врската е посложена бидејќи тие не зависат само од температурата, туку и од влагата, ветерот, локалните услови и механизмите на подигнување на воздухот. Но, потоплата атмосфера може да содржи повеќе водена пареа. Под одредени услови тоа значи и повеќе енергија за развој на невреме. Затоа не може едноставно да се каже дека секое летно невреме ќе биде последица на климатските промени, но може да се каже дека потоплата атмосфера богата со влага има поголем потенцијал за интензивни временски појави.
Во деновите со зголемена нестабилност важно е редовно да се следат официјалните прогнози и предупредувања за опасни временски појави. Тие се ажурираат повеќепати дневно, во согласност со најновите прогностички податоци и развојот на временската ситуација.
Фото: magnific