Новата вселенска трка е во полн ек, но за таа да има смисла, потребни се нови технологии. Ракетните мотори, капсулите и модулите од ерата на „Аполо“ сега се музејски експонати. Ако сакаме бази на Месечината, летови до Марс и телескопи способни да пронајдат траги на живот, ни треба нешто сосема друго. И токму сега, во лабораториите и полигоните за тестирање, се развиваат технологии што ќе го постават темпото за следната деценија.

Ракети од следната генерација

На чело на новата генерација вселенски ракети е „Старшип“ на „Спејс екс“, ракета со големина на облакодер дизајнирана да може да се реупотреби. Доколку е успешна, би можела да го направи патувањето во вселената 10 пати поевтино, отворајќи ја вратата за претходно незамисливи мисии. Но, „Старшип“ не е сама. Европа се надева дека „Ариен 6“ ќе ја задржи својата улога во лансирањата на сателити, додека Џеф Безос ја развива „Њу глен“, масивна ракета што треба да се натпреварува со Илон Маск. Трката повеќе не е за тоа кој може да лета, туку кој може да лета најчесто и најевтино.

Нуклеарна централа

Уште поамбициозните планови вклучуваат нуклеарен погон, технологија што долго време спаѓаше во сферата на научната фантастика. Веќе некое време НАСА и ДАРПА го развиваат проектот ДРАКО (Демонстративна ракета за агилни цислунарни операции), експериментален концепт за нуклеарен термички погон кој, теоретски, би можел да го скрати времето на патување до Марс. Но, во 2025 година ДРАКО беше откажан поради повеќе причини: трошоците не се оправдани со оглед на падот на цените на комерцијалните лансирања, предизвиците со техничката инфраструктура и растечкиот интерес за алтернативни технологии, како што е нуклеарниот електричен погон.

Сепак, идејата за нуклеарна енергија не исчезна. Нејзиниот потенцијал останува клучен за сериозни мисии во длабоката вселена: брзата патека ја намалува изложеноста на зрачење, ја зголемува безбедноста и овозможува посложени мисии. Многу инженери сè уште го застапуваат ставот дека без нуклеарни решенија, нема да можеме да ги постигнеме целите што ги сакаме.

Иднината на истражувањето на Сончевиот Систем може да зависи од тоа дали некој ќе успее да ги надмине техничките и политичките пречки што го закочија проектот ДРАКО.

Вештачка интелигенција во вселената

Како што мисиите стануваат посложени и подалечни, контролата од Земјата станува сè потешка. Потребни се помеѓу 3 и 22 минути за радиосигналот да стигне до Марс, во зависност од положбата на планетата во орбитата, а уште повеќе за да стигне до надворешните планети. Ваквите временски доцнења го поттикнуваат развојот на вселенски летала и ровери кои можат сами да донесуваат одлуки, системи кои препознаваат пречки, ја приспособуваат својата траекторија и реагираат без да чекаат инструкции од Земјата. Вештачката интелигенција ќе избира маршрути, ќе анализира шеми и ќе се приспособува на непредвидени ситуации. 

Мегателескопи

Додека луѓето бараат пат до Месечината и до Марс, астрономите подготвуваат инструменти кои би можеле да одговорат на прашање старо колку и самата цивилизација - дали сме сами во универзумот? Покрај успехот на вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“, во Чиле е и Европскиот екстремно голем телескоп, со дијаметар од 39 метри, чија чувствителност е толку висока што ќе може да ги проучува атмосферите на планетите што орбитираат околу далечни ѕвезди и да бара траги од вода, кислород или метан, соединенија кои би можеле да укажуваат на биолошка активност.

Технологии за Марс

Ако сакаме колонии на Марс, ни треба многу повеќе од ракети. Марс не може трајно да зависи од резервите од Земјата бидејќи е прескапо да се пренесе товарот. Идните колонисти ќе мора да научат да живеат од она што самата планета го обезбедува. Затоа се развиваат системи ИСРУ (In-Situ Resource Utilization), технологии што овозможуваат користење на локалните ресурси. Идејата е едноставна, но револуционерна - наместо да носиме сè со нас, ќе го користиме она што Марс веќе го има. Мразот ќе се претвори во вода за пиење и ракетно гориво, а реголитот, марсовската почва, ќе се користи како градежен материјал за 3Д-печатење.

Експериментите на Земјата веќе покажуваат дека растенијата можат да се одгледуваат во симулирана марсовска почва, додека прототипи на мали биореактори произведуваат кислород - технологии кои веќе се делумно тестирани како дел од мисијата „Персеверанс“. Ваквите системи ќе бидат клучни за првата генерација луѓе што ќе се обидат да живеат на друга планета.

Враќањето на ракетите, нуклеарните реактори во вселената и во објектите, телескопите што набљудуваат светови слични на нашите и станиците што произведуваат сопствена храна повеќе не се визии од романите на Артур Ц. Кларк, туку конкретни планови што чекаат тестирање.

Ако првиот дел од вселенската трка го замислиме како маратон, тогаш сега е технолошкиот спринт. И победник нема да биде оној со најмногу знамиња, туку оној што ќе развие технологии што ќе ја направат вселената достапна.

Извор: vecernji.hr

Фото: Freepik