На денешен ден во 1921 година двајца истражувачи од Универзитетот во Торонто направија еден од најзначајните чекори во историјата на медицината. Биохемичарите Фредерик Бантинг и Чарлс Бест изведоа експеримент кој засекогаш го промени животот на милиони луѓе заболени од дијабетес.

На куче кое боледуваше од шеќерна болест му вбризгаа супстанција издвоена од панкреасот, а потоа забележаа значителен пад на нивото на шеќер во крвта. Тој момент беше почеток на развојот на терапијата со инсулин – откритие кое денес се смета за едно од најголемите достигнувања на медицината во 20 век.

Пред тоа дијабетесот главно значеше смртна пресуда. Луѓето заболени од таа болест, особено оние со дијабетес тип 1, најчесто умираа во рок од неколку недели или месеци по појавата на симптомите. Лекарите ја познавале болеста со илјадници години – постојат записи од древниот Египет за пациенти кои пателе од зачестено мокрење – но вистински начин на лекување не постоел.

Потрагата по инсулин траеше со месеци

Иако дијабетесот бил познат одамна, научниците долго време не успевале да најдат начин да им помогнат на заболените. Бантинг и Бест се обидоа да докажат дека одредена супстанција од панкреасот може да влијае врз нивото на шеќер во крвта.

Најголем предизвик било издвојувањето на инсулинот во облик кој би можел да се користи за лекување луѓе. По многу неуспешни обиди, тимот од Торонто успеа да изолира инсулин од панкреас на кучиња и да покаже дека тој може да го намали нивото на глукоза во крвта.

Истражувачите веднаш го сфатија значењето на своето откритие. Во 1923 година Бантинг и неговиот соработник Џон Меклауд ја добија Нобеловата награда за медицина. Бантинг, меѓутоа, инсистирал да се признае и придонесот на Чарлс Бест, без чија работа, како што тврдел, истражувањето не би било успешно.

Првиот пациент ја добил терапијата во 1922 година

Само една година по откритието, инсулинот првпат бил применет кај човек. Тоа бил четиринаесетгодишниот Леонард Томпсон, момче на кое му бил дијагностициран дијабетес тип 1.

Пред терапијата неговата состојба била исклучително тешка и се очекувал најлошиот исход. По примената на инсулинот неговото здравје значително се подобрило, а живеел уште петнаесет години. Починал од компликации поврзани со белодробна болест, а не од дијабетес.

Два вида дијабетес, но сосема различни причини

Денес разликуваме два главни вида дијабетес.

Дијабетесот тип 1 е автоимуна болест кај која имунолошкиот систем ги напаѓа клетките на панкреасот кои произведуваат инсулин. Поради тоа, телото повеќе не може самото да го создава овој хормон и заболените мора да добиваат инсулин однадвор. Пред неговото откритие оваа дијагноза речиси секогаш завршувала со смрт.

Дијабетесот тип 2 е многу почест и главно се развива кај возрасните лица. Настанува кога телото ќе стане отпорно на дејството на инсулинот, а ризикот го зголемуваат фактори како дебелината, недостигот на физичка активност и нездравите животни навики. Во многу случаи болеста може да се држи под контрола со промени во начинот на живот и со соодветна терапија.

Откритие што го промени и општеството

Влијанието на откривањето на инсулинот не заврши само со медицината. По воведувањето на терапијата голем број пациенти бараа стручна помош во секојдневната грижа за болеста, што придонесе за поголема побарувачка за медицински сестри и отвори нови можности за вработување на жените во почетокот на 20 век.

Медицинските сестри станаа клучна врска меѓу научното откритие и животот на пациентите, помагајќи им на луѓето правилно да ја користат терапијата и да живеат подолго.

Дијабетесот и денес е голем здравствен предизвик

Иако инсулинот спаси милиони животи, дијабетесот и понатаму претставува една од најраспространетите хронични болести во светот. Според процените, денес со дијабетес живеат повеќе од половина милијарда луѓе, а бројот на заболени продолжува да расте.

Посебен предизвик претставува дијабетесот тип 1, кој бара секојдневна контрола и постојано внимание. Истовремено, порастот на бројот на луѓе со дијабетес тип 2 се поврзува со промените во начинот на живот, исхраната и недостигот на физичка активност.